مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) تاریخ اسلام در آینه پژوهش 2423-4028 1 3 2004 09 22 اوضاع فرهنگى آذربایجان، ارّان و ارمینیه در قرون نخستین اسلامى / سید مهدى جوادى 31 46 384 FA سیدمهدی جوادی قوزلو Journal Article 2026 07 07 بدون تردید نواحى آذربایجان، ارّان و ارمینیه (به تعبیر مقدسى منطقه رحاب گذشته از موقعیت استراتژیکى، سیاسى، نظامى و اقتصادى خاص، در ادوار مختلف تاریخى یکى از مهم ترین مناطق فرهنگى به شمار مى آمده است. تولد زرتشت و نگارش اوستا در آذربایجان ـ بنا به برخى روایات تاریخى ـ و نیز فعالیت آتشکده هاى متعدد و عظیمى هم چون آتشکده آذر گشنسب و نیز تعلیم و تربیت روحانیون زرتشتى در این نواحى، برخى از دلایل این ادعاست. برهمین اساس، نگارنده سطور درصدد است تا اوضاع فرهنگى، از جمله آموزش و پرورش، ادیان و مذاهب، میراث فرهنگى، آثار هنرى و سکه هاى نواحى یاد شده را در قرون نخستین اسلامى بررسى نماید. این مقاله با تکیه بر گزارش هاى مقدسى در احسن التقاسیم فى معرفة الاقالیم تنظیم شده و براى تکمیل موضوع، از آثار دیگر جغرافى دانان مسلمان تا اواسط قرن چهارم هجرى نیز بهره گرفته شده است.