TY  - JOUR
ID  - 5002037
TI  - نهاد بیت‌المال در دولت نبوی؛ برداشت متأخر یا واقعیت تاریخی؟
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 5
LA  - fa
SN  - 2423-4028
AU  - Mirzazadeh, Seyed javad
AD  - عضو هیئت علمی اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
AU  - Rajaei Rameshe, Seyyed Mohammad Kazem
AD  - استاد - گروه اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
AU  - Mousavi, Seyyed Mohammad Ali
AD  - استادیار گروه اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
AU  - Yavari, Mohammad Javad
AD  - استادیار - گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم (علیه السلام)
Y1  - 2025
PY  - 2025
VL  - 22
IS  - 2
SP  - 107
EP  - 128
KW  - بيت‌المال
KW  - دولت نبوي
KW  - تشکيلات اداري و مالي
KW  - اموال عمومي
DO  - 10.22034/tarikh.2025.5002037
AB  - دیدگاه رایجی در میان سیره‌نگاران و تاریخ‌پژوهان وجود دارد مبنی‌بر اینکه بیت‌المال و تشکیلات مالی و اداری آن پس از عصر نبوی و در دوران خلفا شکل گرفته است. این دیدگاه، پرسشی جدی را مطرح می‌کند: آیا الزامات حکومتی، مدیریتی و مالی، اقتضای وجود چنین نهادی را در دولت نبوی نداشته‌اند؟ این پژوهش با روش توصیفی ـ ‌تحلیلی و رویکرد تاریخ‌نگاری انتقادی، به بررسی مبدأ تأسیس بیت‌المال در صدر اسلام می‌پردازد. هدف اصلی، واکاوی شواهد تاریخی دربارة وجود بیت‌المال به‌مثابة سازوکار مالی نظام‌مند با کارکردهای مشخص در عصر پیامبر اکرم(ص) است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه ادبیات رسمی درخصوص مفهوم «بیت‌المال» در زمان حکومت نبوی شکل نگرفته بود، اما کارکردهای اصلی این نهاد به‌صورت غیرمتمرکز وجود داشت. شواهد و گزارش‌های تاریخی از وجود خزانه و مکان‌های پراکنده و غیرثابت (مانند نگه‌داری اموال در مسجد، نزد کارگزاران محلی، چراگاه‌های اختصاصی و موارد مشابه) حکایت دارد. افزون بر این، وجود نظام کارگزاری مالی شامل جذب، توزیع، حسابرسی و نظارت بر اموال عمومی، ساختاری مالی منسجم را در دولت نبوی اثبات می‌کند.
UR  - https://tarikh.nashriyat.ir/node/5002037
L1  - https://tarikh.nashriyat.ir/sites/tarikh.nashriyat.ir/files/article-files/5002037-1782029634.pdf
ER  -