مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) تاریخ اسلام در آینه پژوهش 2423-4028 23 1 2026 04 04 تطبیق جنگ‌های سه‌گانه دوره امام علی (ع) بر سیاست و تفکرات سه خلیفه نخست 5002342 10.22034/tarikh.2025.5002342 FA سیدمحسن شریفی استادیار - دانشگاه قم 0000-0002-2920-0992 شکرالله خاکرند استادیار - گروه تاریخ دانشگاه شیراز Journal Article 2025 07 27 بررسی نقش میراث فکری و حکومتی خلفای نخستین در بروز جنگ‌های سه‌گانه دوره امام علی (ع) موضوع این تحقیق است و فرضیه اصلی این تحقیق بر این مطلب استوار است که میان میان معارضان سه جنگ جمل، صفین و نهروان با سه خلیفه نخست مشابهت‌های فکری و عملی بسیاری دیده می‌شود، به طوری که می‌توان هریک از این سه جنگ را نمود و برون‌دادی از تفکرات و رفتارهای سه خلیفه نخست دانست. جنگ جمل به خاطر بیعت‌شکنی و زیاده‌خواهی و رفتارهای خشن و غیر اسلامی اهل جمل با مسلمانان به ویژه در شهر بصره تطابق زیادی به بیعت‌شکنی خلیفه اول با امیرمومنان (ع) دارد. چنانکه ابوبکر نیز از سر زیاده‌خواهی بیعت غدیر را نادیده انگاشت و در سقیفه بر کرسی خلافت تکیه زد و در رفتار خود با مخالفان خود خشونت و بی‌عدالتی را حد گذراند. رفتار و اندیشه خوارج در پیش و حین جنگ نهروان بر تفکرات خیلفه دوم انطباق زیادی دارد، خشونت افراطی، کج‌فهمی و برداشت سلیقه‌ای از دین و تکفیر دیگران در رفتارهای خوارج و عمر دیده می‌شود، افزون بر این ایده‌آل بودن حاکمیت خلیفه دوم نزد خوارج نشان از تاثیرپذیری از تفکرات او دارد..