مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) تاریخ اسلام در آینه پژوهش 2423-4028 23 1 2026 04 04 حکمرانی دولت نبوی بر بیت‌المال 85 106 5002457 10.22034/tarikh.2026.5002457 FA سیدجواد میرزازاده قصابکلایی عضو هیئت علمی اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0009-8201-2016 سیدمحمدکاظم رجائی رامشه استاد - گروه اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0002-3275-9439 سیدمحمدعلی موسوی استادیار گروه اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0004-5539-4956 Journal Article 2025 08 19 Today, in the budgeting process, achieving an appropriate governance model has become a serious concern and issue. The experience of the Prophetic model in the Bayt al-Mal budget and the Prophet’s style of governance points to an advanced and efficient example and method. The findings of this article, conducted using a descriptive-analytical method and historical study, with a new reading of the budgeting system of the Prophetic state, show that—given the political economy context governing the Bayt al-Mal budget—the Prophet created a cultural environment for engaging with the Bayt al-Mal and interacting with the state. By establishing a system of benefit-sharing and enacting anti-monopoly laws, encouraging public participation in management, oversight, and expenditure, properly managing budget stakeholders, supervising and auditing agents and Bayt al-Mal assets, ensuring transparency and honesty in reporting, and practicing moderation in spending, he was able to manage the Bayt al-Mal budget in a governmental-popular, efficient, and effective manner, while reducing its social and economic costs to the lowest possible level. امروزه در فرایند بودجه‌ریزی، دستیابی به شیوه حکمرانی مطلوب به یک مسئله و دغدغۀ جدی بدل شده است. تجربۀ الگوی نبوی در بودجۀ بیت‌المال و شیوه حکمرانی ایشان حکایت از نمونه و شیوه‌ای مترقی و کارآمد دارد. یافته‌های این مقاله که با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعه تاریخی و با خوانشی نو از نظام بودجه‌ریزی دولت نبوی انجام گرفته است، نشان می‌دهد، با توجه به فضای اقتصاد سیاسی حاکم بر بودجۀ بیت‌المال، رسول خدا(ص) بستر فرهنگی مواجهه با بیت‌المال و تعامل با دولت را ایجاد نمودند و با پایه‌گذاری نظام سهم‌بری و وضع قوانین ضدانحصاری، مشارکت‌طلبی از مردم در مدیریت، نظارت و نحوه هزینه‌کرد، مدیریت صحیح ذی‌نفعان بودجه، نظارت و حسابرسی کارگزاران و اموال بیت‌المال، شفافیت و صداقت در گزارش‌دهی و میانه‌روی در هزینه‌کرد، توانستند بودجه بیت‌المال را با شیوه‌ای دولتی ـ مردمی، شایسته، کارا و اثربخش مدیریت نموده و هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی آن را به کمترین میزان کاهش دهند. https://tarikh.nashriyat.ir/sites/tarikh.nashriyat.ir/files/article-files/5002457-1793425268.pdf