مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) تاریخ اسلام در آینه پژوهش 2423-4028 23 1 2026 04 04 بوم تاریخ تشیع در عصر هوشمند: مطالعه‌ای راهبردی درباره ظرفیت‌ها و فرصت‌های هوش مصنوعی 5002804 10.22034/tarikh.2026.5002804 FA علی عزتی 0009-0006-7436-0641 حامد قرائتی استادیار - گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم (ع) 0000-0002-5366-4930 مهدی اسماعیلی دکتری Journal Article 2025 10 07 The history of Shiism, as one of the most profound and rich disciplines within Islamic history, not only narrates the developments of a school of thought but also reflects a vast, multi-layered network of data, texts, figures, and geo-cultural heritage that has been accumulated and preserved over centuries. The rapid advancements in artificial intelligence in recent years, particularly in the fields of natural language processing, computer vision, and multimedia representation, have opened new horizons for the historiography of Shiism. This study, with a strategic and forward-looking approach, examines the current position of Shiite historical studies and its challenges in the age of information explosion, elucidating the necessity of utilizing modern tools. Subsequently, it analyzes the key capacities and opportunities offered by intelligent technologies for the revival, analysis, and representation of both written and non-written Shiite heritage. Based on this analysis, a conceptual-strategic framework is proposed, which can serve as a roadmap for the optimal utilization of intelligent technologies and pave the way for the creation of a new paradigm in the production, education, and transmission of historical knowledge in the field of Shiism. This study represents a step toward connecting the rich treasury of Shiite heritage with the diverse possibilities of the intelligent world. تاریخ تشیع، به‌مثابه یکی از ژرف‌ترین و غنی‌ترین رشته‌های تاریخ اسلام، تنها روایتگر تحولات یک مکتب فکری نیست، بلکه بازتاب‌دهنده شبکه‌ای گسترده و چندلایه از داده‌ها، متون، شخصیت‌ها و میراث مکانی–فرهنگی است که طی قرون متمادی انباشته و پاسداری شده است. این گنجینه عظیم، در قالب منابع مکتوب، شفاهی و تصویری، همواره با تهدید فرسودگی، فراموشی و گسست نسلی روبه‌رو بوده است. تحولات پرشتاب هوش مصنوعی در سال‌های اخیر، به‌ویژه در حوزه‌های پردازش زبان طبیعی ، بینایی ماشین و بازنمایی چندرسانه‌ای، افق‌های تازه‌ای را پیش‌روی تاریخ‌نگاری تشیع گشوده است. این پژوهش با رویکردی راهبردی و آینده‌نگر، به واکاوی جایگاه کنونی مطالعات تاریخ تشیع و چالش‌های آن در عصر انفجار اطلاعات پرداخته و ضرورت بهره‌گیری از ابزارهای نوین را تبیین می‌کند. در ادامه، ظرفیت‌ها و فرصت‌های کلیدی فناوری‌های هوشمند برای احیا، تحلیل و بازنمایی میراث مکتوب و غیرمکتوب شیعی تحلیل می‌شود. بر پایه این تحلیل، چارچوبی مفهومی-راهبردی ارائه شده که می‌تواند به‌عنوان نقشه راه در بهره‌برداری بهینه از فناوری‌های هوشمند عمل کرده و بستر خلق پارادایم نوینی در تولید، آموزش و انتقال دانش تاریخی در حوزه تشیع را فراهم سازد. این مطالعه گامی در جهت پیوند میان گنجینه غنی میراث شیعی و امکانات متنوع جهان هوشمند است.