مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) تاریخ اسلام در آینه پژوهش 2423-4028 23 2 2027 03 06 علویان طبرستان: استراتژیست¬های تأسیس نخستین حکومت شیعی در ایران 5003281 10.22034/tarikh.2026.5003281 FA دوست علی سنچولی استادیار - گروه تاریخ- دانشکده ادبیات و علوم انسانی - دانشگاه زابل 0009-0005-8510-3109 مهدی صلاح 0009-0009-6920-3395 Journal Article 2025 11 28 he arrival of Alavis in Iran and their settlement in the southern shores of the Caspian Sea and the northern regions of Iran in the half of the 2nd century of Hijri created deep political and social changes among the people of those regions. Shia Islam became popular and expanded in these areas and the first Shia government was established in Iran between 316 and 250 AH. For this reason, in this research, which was carried out in a descriptive-analytical method and based on library sources, an attempt was made to investigate and analyze the role of political-religious leaders of Tabaristan Alavis in the expansion of Shiism in the northern regions of Iran. The basic question should be answered, what role did Alavi political-religious leaders in Tabaristan play in the expansion of Shiism in the northern regions of Iran? The research findings indicate that the political, cultural, social and economic actions and approach of Alavi leaders played a very important role in the expansion of Shiism in the northern regions of Iran. The approach and spirit of anti-tyranny, seeking justice, humility and humanity, benefiting from science and scientific and cultural centers, paying attention to the economic and livelihood issues of the people and their simplicity, the field of attraction and the tendency of the people, It provided Sunni Muslims and non-Muslims to the Shiite religion and prepared the ورود علویان به ایران و اقامت آنان در سواحل جنوبی دریای خزر و نواحی شمالی ایران در نیمة قرن دوم هجری، زمینه¬ساز تحولات عمیق سیاسی و اجتماعی در میان مردم آن مناطق گردید. اسلام شیعی در این مناطق رواج و گسترش زیادی یافت و اولین دولت شیعی در فاصلة سال¬های 316 تا 250 هجری در ایران تأسیس شد. به همین سبب در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه¬ای صورت گرفته، تلاش گردیده به بررسی و تحلیل نقش رهبران سیاسی-مذهبی علویان طبرستان در گسترش تشیع در مناطق شمالی ایران پرداخته می¬شود و به این سؤال اساسی پاسخ داده شود که رهبران سیاسی-مذهبی علوی در طبرستان چه نقشی در گسترش تشیع در مناطق شمالی ایران داشته¬اند؟ یافته¬های پژوهش از آن حکایت دارد که اقدامات و رویکرد سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی رهبران علوی در گسترش تشیع در مناطق شمالی ایران نقش بسیار مهمی ایفا نمود. رویکرد و روحیة ظلم¬ستیزی، عدالت¬خواهی، تواضع و مردم¬داری، بهره¬مندی از علم و مراکز علمی و فرهنگی، توجه به مسائل اقتصادی و معیشتی مردم و ساده¬زیستی آن¬ها، زمینه جذب و گرایش مردم اعم از مسلمانان سنّی و غیرمسلمان را به مذهب تشیع فراهم نمود.