مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) تاریخ اسلام در آینه پژوهش 2423-4028 23 2 2027 03 06 نقش حوزه علمی اهواز در جذب و تکثیر آثار مکتوب کوفه؛ بازخوانی موردی خاندان مهزیار اهوازی 5003402 10.22034/tarikh.2026.5003402 FA محمدرضا هدایت پناه دانشیار - پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 0009-0008-2451-6526 Journal Article 2025 12 11 حوزه علمی اهواز در قرن دوم و سوم هجری، حلقه‌ای میانی میان مکتب کوفه و حوزه‌های علمی دیگر امامیه بود که در آن میراث مکتوب و شفاهی کوفی جذب، بازنویسی و به مدارس بعدی منتقل شد. خاندان مهزیار اهوازی در این فرایند نقشی محوری و تعیین‌کننده ایفا کردند. بررسی‌های رجالی و فهرستی آثار نشان می‌دهد که این خاندان با بهره‌گیری از شبکه استادان کوفی به طور مستقیم و یا با واسطه، بیش از 130 عنوان از آثار اصحاب امام صادق(ع)، امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) را از کوفه به اهواز منتقل کردند. این انتقال از نوع کتاب‌محور بوده و به‌تدریج ساختار آموزشی تازه‌ای در اهواز پدید آورد که بخشی از آن، آثار فقهی و حدیثی علی بن مهزیار شکل یافت و توانست سنت تألیفی مدرسه کوفه را پس از فضاله بن ایوب اهوازی و برادران حَمّاد اهوازی(حسن و حسین بن سعید) در جنوب ایران رقم زند. تحلیل مسیرهای روایت نشان می‌دهد این میراث علمی از طریق شاگردان خاندان مهزیار در میان محدّثان قم، بصره و بغداد رواج یافت. بر این اساس، می‌توان حوزه علمی اهواز را در سده سوم هجری به یکی از مراکز و حلقه پیونددهنده میان سنّت روایی کوفه و نظام حدیثی قم و بغداد دانست.