مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 26 نقش ابوعامر راهب در ایجاد و تثبیت جبهه نفاق در مدینه پس از هجرت 5003688 10.22034/tarikh.2026.5003688 FA مسعود شیرازی 0009-0007-9918-7301 علی امین رستمی استادیار - گروه تاریخ، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 0009-0000-3527-1554 Journal Article 2026 02 21 پس از هجرت، استقرار نظم نوین اسلامی در مدینه، نفاقِ مبتنی بر ایمان ظاهری را که پیش‌تر در سطحی پنهان جریان داشت، به کنشی موثر در عرصه اجتماعی بدل ساخت؛ اما ابوعامر راهب، با انکار آشکار، نقش پیشران در سازمان‌دهی نفاق و تبدیل آن به جبهه‌ای فعال ایفا کرد. تقابل اعتقادی و تلاش برای بازیابی جایگاه پیشینِ از‌دست‌رفته در ساختار قدرت مدینه، دو هدف اصلی کنشگری او بود. این پژوهش با رویکرد تحلیلی–تاریخی و با تکیه بر منابع متقدم، نقش ابوعامر در انتقال نفاق از سطحی فردی و واکنشی به سطحی سازمان‌یافته با ساختار سیاسی–اجتماعی را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند فعالیت‌های وی در سازمان‌دهی مخالفان داخلی، ایجاد پیوند با مشرکان قریش، مشارکت در جنگ اُحد و سپس، برقراری ارتباط با قدرت‌های خارجی چون روم و تأسیس مسجد ضرار (توبه: ۱۰۷–۱۱۰)، نفاق را به جبهه‌ای نهادینه با پشتوانه بیرونی تبدیل کرد. بر این اساس، نفاق در عصر نبوی پدیده‌ای منفعل نبود، بلکه جبهه‌ای فعال، چندلایه و هدفمند بود. بازخوانی نقش ابوعامر، سازوکارهای درونی و بیرونی این جبهه را آشکار می‌سازد.