مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) تاریخ اسلام در آینه پژوهش 2423-4028 5 4 2009 02 28 نظام دیوانی اسلامى در سده نخست هجری / محمدعلی حاتمی منش 39 62 549 FA محمدعلی حاتمی منش کارشناس ارشد تاریخ ایرانی دوره اسلامی Journal Article 2009 01 15 After the conquest of Iran and exercising sovereignty over the vast Sasanid territory, Muslims faced the large Iranian bureaucratic system. Since Muslims had no experience in statesmanship, it was necessary for them to use the centuries-long experience of Iranian bureaucratic system so that they would be able to control this vast territory, confiscate properties and booties and to collect the tribute from the conquered lands. In this article, an attempt has been made to stady how Arabs were acquainted with the Iranian bureaucratic system at the end of Sasanid period, how it was adopted by Muslim Arabs, and how much the effect of the Iranian bureaucratic system was on the bureaucratic system of the Islamic Caliphate up to the late 1st century AH. The change of official language from Arabic to Persian has also been dealt with here. مسلمانان پس از فتح ایران و حاکمیت بر قلمرو وسیع ساسانیان، با نظام عریض و طویل نظام دیوانی ایرانی روبه رو شدند. از آنجا که مسلمانان تا این زمان، سابقه مملکت داری چندانی نداشتند، برای اداره این قلمرو گسترده، ثبت و ضبط اموال و غنایم و همچنین خراجی که از سرزمین های مفتوحه به بیت المال می رسید به تجربیات چند صد ساله دیوان سالاران ایرانی نیازمند شدند. در این مقاله چگونگی آشنایی مسلمانان با نظام دیوانی ایرانی در پایان عهد ساسانیان، اخذ آن توسط مسلمانان و نیز میزان تأثیرگذاری نظام دیوانی ایرانی بر نظام دیوانی خلافت اسلامی تا اواخر قرن اول هجری بررسی شده است. همچنین به تغییر دیوان از فارسی به عربی در اواخر این قرن توجه شده است.