دارالسياده زمينه هاي شكل گيري، جايگاه و كاركرد آن در عصر ايلخانان مغول

سال يازدهم، شماره دوم، پياپي 37، پاييز و زمستان 1393

مهدي يعقوبي / دانش پژوه کارشناسي ارشد تاريخ تشيّع مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره

                                                                                                                mahdiyaghoobi83@gmail.com

سيدمحمود ساماني / استاديار گروه تاريخ و تمدن اسلامي دانشگاه معارف اسلامي                                               

حامد منتظري مقدم / استاديار مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره       Montazeri@qabas.net

دريافت: 4/5/1393 ـ پذيرش: 9/10/1393

چکيده

بي ترديد، احترام به سادات و ذرية رسول خدا صلي الله عليه و آله سابقه اي به قدمت دين مبين اسلام دارد. تأسيس «ديوان نقابت» در نيمة قرن سوم هجري در عصر دوم عباسي، که وظيفه اش رسيدگي به امور سادات بود، حاکي از اهميت اجتماعي اين قشر تأثيرگذار در تحولات سياسي  ـ اجتماعي است که با حملة مغول در دهة دوم سدة هفتم هجري براي چند دهه به فراموشي سپرده شد. پس از موج دوم حملات مغول به ايران و جهان اسلام و تشکيل حکومت ايلخانان مغول در ايران و در پي آن، مسلمان شدن برخي حاکمان مغول، همچون غازان خان، جايگاه اجتماعي سادات احيا شد. آنان با تأسيس بنايي فرهنگي به نام «دارالسياده»، براي کسب مشروعيت حکومت خود تلاش کردند. بي شك، حضور علماي سني و شيعه در کنار ايلخانان، تأثير سترگي در اين زمينه داشت. به رغم اهميت اين موضوع، هنوز کار عميق و نسبتاً جامعي در اين باره انجام نشده است. اين پژوهش بر آن است تا اندک گزارش هاي موجود را از لابه لاي منابع استخراج و با پالايش آنها، به پرسش هاي ذيل پاسخ دهد: زمينه ها و عوامل مؤثر بر شکل گيري دارالسياده ها چه بود؟ پراکندگي جغرافيايي دارالسياده ها و کارکرد آنها چگونه بود؟ فرضية مقاله آن است که مغولان براي کسب مشروعيت و تثبيت حکومتشان اقدام به ساخت آن کردند. محدودة زماني موضوع از سال 694ـ736 هجري است.

کليدواژه ها: دارالسياده، سادات، غازان خان، اولجايتو، ابوسعيد، اسلام، تشيع، اصفهان، تبريز.