بررسي و نقد انديشة «تكامل در تاريخ» از منظر استاد مطهري

سال دوازدهم، شماره اول، پياپي 38، بهار و تابستان 1394

جواد سليماني اميري / استاديار مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره                       soleimani@qabas.net

دريافت: 11/02/1394 ـ پذيرش: 18/06/1394

چكيده

يكي از مسائل مهم فلسفة نظري تاريخ مسئلة «جهت حركت تاريخ» است. بسياري از فيلسوفان تاريخ حركت تاريخ را رو به تكامل مي شمارند و اموري همچون پيچيده تر شدن مناسبات اجتماعي، پيشرفت علمي، رشد فناوري و صنعت و بهبود اوضاع مادي جوامع بشري را به عنوان معيار تكامل تاريخ معرفي مي كنند كه نوعاً ناظر به تحولات رو به صعود ابعاد مادي حيات بشر در گسترة زمان هستند. اما استاد شهيد مطهري ديدگاه جديدي را دربارة تكامل در تاريخ مطرح كرده و تبييني خاص و معياري متمايز با ديدگاه فيلسوفان تاريخ تحت عنوان «تكامل فطري يا انساني تاريخ» را ارائه كرده است. در اين مقال، ابتدا اصل مدعا، مباني و ابعاد ديدگاه استاد به اختصار طرح مي شود، آن گاه ابهام هاي ديدگاه استاد و راه هاي رفع آن ارائه مي گردد و سرانجام اين نكته اثبات مي شود كه ديدگاه «تكامل فطري يا انساني تاريخ» در حد يك فرضية درخور توجه و شايستة مطالعه و راستي آزمايي افزون تر، از اعتبار علمي برخوردار است، ولي در حد يك نظريه، اعتبار علمي ندارد.

كليدواژه ها: مطهري، تكامل، تكامل در تاريخ، فطرت تاريخ.