تطورشناسي رويكردها در تدفين شهداي كربلا

سال دوازدهم، شماره اول، پياپي 38، بهار و تابستان 1394

حسين حسينيان مقدم / استاديار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه                                          Moghadam@rihu.ac.ir

ابراهيم گودرزي / كارشناس ارشد مطالعات تاريخ تشيع پژوهشگاه حوزه و دانشگاه         ebrahim1192@chmail.ir

دريافت: 1394/02/12ـ پذيرش: 1394/07/12

چكيده

خبر دفن سيدالشهدا عليه السلام و ياران ايشان يك روز پس از شهادتشان، توسط قبيلة بني اسد از ساكنان منطقة غاضريه، از طريق گزارش ابومخنف به منابع معتبر تاريخي شيعه و سني راه يافته و منابع پسين از آن استقبال كرده اند. گذر زمان اين خبر را با نوعي تحوّل و شهرتي متفاوت مواجه كرده است. قرن يازدهم نقطة عطف اين تحولات و آغاز رويكرد كلامي و شروعِ فاصله گرفتن موضوع دفن امام عليه السلام از يك حادثة تاريخي به يك اصلِ اعتقادي است؛ اصلي كه ريشه در برخي احاديث شيعي دارد و تجهيز هر امام توسط امام بعدي را لازم مي شمارد. قرن سيزدهم لايه اي درون رويكرد كلامي شكل گرفت كه به زودي رايج شد و جايگزين رويكردهاي قبلي گرديد. رويكرد جديد با تكيه بر آمدن امام سجاد عليه السلام براي تجهيز پدر، آثار عاشورايي را چنان تحت تأثير قرار داد كه بيشتر آنها تا زمان حاضر، ضمن پذيرش اين رويكرد، آن را گسترش داده و در برابر رويكرد قبلي مقاومت كرده اند. مقالة حاضر با روش «توصيفي ـ تحليلي»، ضمن بيان سير تاريخي اخبار و آراي گوناگون دربارة دفن شهداي كربلا و نيز تبيين چگونگي تغيير گزارش دفن امام عليه السلام از يك واقعة تاريخي به يك اصل كلامي درون مذهبي و پس از آن به خبري داستاني، به سه پرسشِ عاملان دفن، زمان دفن، و چگونگي دفن، بر اساس منابع شيعه و سني پاسخ داده، خاستگاه رويكرد جديد را تبيين مي نمايد.

كليدواژه ها: سيدالشهدا عليه السلام، امام سجاد عليه السلام، شهداي كربلا، دفن، بني اسد، علّامه مجلسي.