دو نگاه و دو رويكرد: بازخواني روشي دو كتاب «بعض مثالب النواصب» عبدالجليل رازي و «مثالب النواصب» ابن شهرآشوب

سال دوازدهم، شماره دوم، پياپي 39، پاييز و زمستان 1394

منصور داداش نژاد / استاديار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه                       mdadashnejad@noornet.net

محمدکاظم عليجاني/ کارشناس ارشد تاريخ تشيع پژوهشگاه حوزه و دانشگاه           mkalijani@rihu.ac.ir

دريافت: 9/06/1394 ـ پذيرش: 8/12/1394

چکيده

«مثالب نويسي» گونه اي از نگارش تاريخي - جدلي است که بر نقاط ضعف، کاستي ها و عيب ها تأکيد دارد و مطاعن افراد يا گروه هاي مخالف و رقيب را در نگارش، به صورت برجسته و يکجا مطرح مي کند. ادبيات مثالب نگاري، که از قرن دوم با اوج گيري نزاع هاي ملي و مذهبي آغاز شد، روند رو به رشدي را پيمود و تا قرن ششم، بيش از 40 کتاب با عنوان «مثالب» پديد آمد. دو نمونه از اين کتاب ها، که در قرن ششم نگارش يافتند، بعض «مثالب النواصب» اثر عبدالجليل رازي (م 585 ق) و «مثالب النواصب» اثر ابن شهرآشوب (م 588ق) است. اين نوشته با بررسي تطبيقي اين دو کتاب، درصدد يافتن تشابه ها و تفاوت هاي آنهاست. ديدگاه و رويکرد عبدالجليل رازي ديدگاه تقريبي، اصولي و کلامي است و تلاش کرده  با مشي تقريبي ميان اهل سنت و شيعه، به گونه اي تفاهم برقرار سازد، بر خلاف ديدگاه و رويکرد ابن شهر آشوب که رويکرد اخباري، حديثي و به دور از روية تقريب است. با توجه به اين ديدگاه ها، هريک از اين نويسندگان روش و شيوة خاص خود را براي تدوين مطالب برگزيده است. روش عبدالجليل مبتني بر اقناع، تحليل، دفاع و همراه با ادبيات محترمانه است، اما روش ابن شهرآشوب بر پايه اسکات، استناد، هجوم و همراه با ادبيات تحريک کننده است.

کليدواژه ها: مثالب نويسي، عبدالجليل قزويني، ابن  شهرآشوب، رويکردها، اخباري، اصولي.