، سال سیزدهم، شماره اول، پیاپی 40، بهار و تابستان 1395، صفحات 27-44

    تأملی در پیش‌گامی ابراهیم‌بن هاشم در نشر حدیث کوفیان در قم

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ قاسم خانجانی / استاديار گروه تاريخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه / ghkhanjani1342@gmail.com
    محمدرضا هدایت پناه / دانشيار گروه تاريخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
    چکیده: 
    کوفه در قرن دوم و سوم، یکی از مهم ترین مراکز علمی شیعه بود که توانست در حوزه های گوناگون علوم، به ویژه علوم حدیث، مرجعیت یابد. روایت، نقل و کتابت حدیث و نیز آموزش و تعلیم و تعلم احادیث اهل بیت علیهم السلام در کوفه سبب شد میراث باارزشی از احادیث ثبت و ضبط شود و از کوفه به مراکز و نقاط دیگر شیعی انتشار یابد. اهمیت انتقال احادیث کوفیان به نقاط دیگر و تأثیر آن بر گسترش و پیشرفت تشیع سبب شده است در منابع حدیثی و تراجم نگاری، از برخی محدثان به عنوان نخستین کسانی یاد شود که حدیث کوفیان را منتقل کرده اند. برای نمونه، اصحاب امامیه «ابراهیم بن هاشم» را نخستین کسی دانسته اند که احادیث کوفیان را در قم منتشر کرد. اما با بررسی دقیق منابع، به نظر می رسد نمی توان وی را نخستین انتشاردهندة احادیث کوفیان در قم دانست و پیش از او افراد دیگری این احادیث را به قم منتقل و آن را انتشار داده بودند. این نوشته با بررسی شواهد تاریخی و حدیثی، تأملی بر این نقل مشهور اصحاب امامیه دربارة ابراهیم بن هاشم دارد.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    A Reflection on the Pioneer Work of Ibrahim ibn Hashim in the Dissemination of Kufis’ Traditions in Qom
    Abstract: 
    In the second and third centuries, Kufa was one of the most important Shia scientific centers that attracted those who were interested in the various fields of knowledge, especially the science of hadith. Many prophetic hadiths were narrated, quoted and written in kufa, and the hadiths of the household of the Prophet were taught and learned in it and from Kufa, which had a great wealth of traditions, traditions were spread to other Shiite centers. Because of the importance of the transmission of Kufi’s traditions to other places and its impact on the spread of Shiism, some traditionalists whom hadith sources regard as the first to transmit hadiths, have narrated Kufi traditions. For example, Imamiyah Shiite regard “Ibrahim ibn Hashim” as the first to spread Kufi traditions in Qom but, a careful study of the sources reveals that he cannot be regarded as the first to spread the kufi hadiths in Qom and that some other people had spread Kufi traditions in Qom before Ibrahim .Investigating the historical and traditional evidence, this paper reflects on this famous Shiite view about Ibrahim ibn Hashim.
    References: 
    References: 
    • ابن شهرآشوب، محمد‌بن علي، بي‌تا، معالم العلما، قم، بي‌جا.
    • ابن‌حجر، احمد‌بن علي، 1390ق، لسان الميزان، بيروت، مؤسسه الاعلمي للمطبوعات.
    • ابن‌داود حلي، تقي‌الدين حسن‌بن علي، 1392ق، رجال، تحقيق و تقديم سيدمحمدصادق آل‌بحرالعلوم، نجف، مطبعةالحيدريه.
    • ابن‌غضائري، احمد‌بن حسين، 1422ق، رجال، تحقيق سيدمحمدرضا جلالي، قم، دارالحديث.
    • آقابزرگ تهراني، محمدمحسن، 1403ق، الذريعه الي تصانيف الشيعه، بيروت، دارالاضواء.
    • بحرالعلوم، محمدمهدي، 1363، الفوائد الرجاليه، تحقيق محمدصادق بحرالعلوم و حسين بحرالعلوم، تهران، مكتبة‌الصادق.
    • بحراني، يوسف، بي‌تا، الحدائق الناظرة في احكام العترة الطاهره، قم، جامعه مدرسين.
    • بصري، احمد‌بن عبدالرضا، 1422ق، فائق المقال في الحديث والرجال، تحقيق غلامحسين قيصريه‌ها، قم، دارالحديث.
    • حلي، حسن‌بن يوسف، 1417ق، خلاصة الاقوال في معرفةالرجال، تحقيق جواد قيومي، قم، مؤسسة النشر الفقاهه.
    • خوئي، سيدابوالقاسم، 1413ق، معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرواه، بي‌جا، بي‌نا.
    • شبيري، محمدجواد، بي‌تا، «نوادر احمد‌بن محمد‌بن عيسي يا كتاب حسين‌بن سعيد»، آينه پژوهش، سال هشتم، ش 46، ص 23-26.
    • صدوق، محمد‌بن علي، بي‌تا ، من لايحضره الفقيه، تحقيق علي اكبر غفاري، قم، جامعه مدرسين.
    • طوسي، محمد‌بن حسن، 1381ق ، رجال، نجف، مكتبة الحيدريه.
    • ـــــ ، 1417ق، الفهرست، قم، جامعه مدرسين.
    • ـــــ ، بي‌تا، اختيار معرفة الرجال، تصحيح و تعليق ميرداماد استرابادي، تحقيق سيدمهدي رجايي، قم، مؤسسه آل البيت لاحياء التراث.
    • عاملي، امين ترمس، 1417ق، ثلاثيات الكليني، مقدمه احمد مددي، قم، دارالحديث.
    • قمي، علي‌بن ابراهيم، 1411ق، تفسير القمي، تصحيح سيدطبيب موسوى جزائرى، بيروت، دارالسرور.
    • كجوري شيرازي، مهدي، 1424ق، الفوائد الرجاليه، قم، دارالحديث.
    • كليني، محمد‌بن يعقوب، 1365، الكافي، تصحيح علي‌اكبر غفاري، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
    • مفيد، محمد‌بن محمدبن نعمان، 1413ق ـ الف، الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد، قم، المؤتمر العالمى لالفية الشيخ المفيد.
    • ـــــ ، 1413ق - ب، الاختصاص، قم، المؤتمر العالمى لالفية الشيخ المفيد.
    • مكي عاملي، زين‌الدين علي (شهيد ثاني)، بي‌تا، رسائل الشهيد الثاني، قم، مكتبه بصيرتي.
    • موحد ابطحي، محمدعلي، 1417ق، تهذيب المقال في تنقيح كتاب رجال النجاشي، قم، ابن المؤلف السيد محمد.
    • ميرداماد، محمدباقر، 1422ق، الرواشح السماويه، تحقيق غلامحسين قيصريه ها و نعمت الله جليلي، قم، دارالحديث.
    • نجاشي، احمد‌بن على، 1416ق، رجال، تحقيق سيدموسى شبيرى زنجانى، قم، جامعه مدرسين.
    • نجفي،‌ محمدحسن، 1367، جواهرالكلام في شرح شرائع‌الاسلام، تحقيق عباس قوچاني، تهران، دارالكتب‌الاسلاميه.
    • نوري، ميرزاحسين، 1416ق، خاتمه المستدرك، قم، مؤسسه آل البيت.
    • هدايت‌پناه، محمدرضا، 1394، منابع تاريخي شيعه تا قرن پنجم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    خانجانی، قاسم، هدایت پناه، محمدرضا.(1395) تأملی در پیش‌گامی ابراهیم‌بن هاشم در نشر حدیث کوفیان در قم. ، 13(1)، 27-44

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قاسم خانجانی؛ محمدرضا هدایت پناه."تأملی در پیش‌گامی ابراهیم‌بن هاشم در نشر حدیث کوفیان در قم". ، 13، 1، 1395، 27-44

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    خانجانی، قاسم، هدایت پناه، محمدرضا.(1395) 'تأملی در پیش‌گامی ابراهیم‌بن هاشم در نشر حدیث کوفیان در قم'، ، 13(1), pp. 27-44

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    خانجانی، قاسم، هدایت پناه، محمدرضا. تأملی در پیش‌گامی ابراهیم‌بن هاشم در نشر حدیث کوفیان در قم. ، 13, 1395؛ 13(1): 27-44