تأملي در پيش‌گامي ابراهيم‌بن هاشم در نشر حديث كوفيان در قم

سال سيزدهم، شماره اول، پياپي 40، بهار و تابستان 1395

قاسم خانجاني / استاديار گروه تاريخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه    khanjani1342@yahoo.com

محمدرضا هدايت‌پناه / دانشيار گروه تاريخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه     hedayatp@rihu.ac.ir

دريافت: 26/03/1395 ـ پذيرش: 28/06/1395

چكيده

كوفه در قرن دوم و سوم، يكي از مهم‌ترين مراكز علمي شيعه بود كه توانست در حوزه‌هاي گوناگون علوم، به‌ويژه علوم حديث، مرجعيت يابد. روايت، نقل و كتابت حديث و نيز آموزش و تعليم و تعلم احاديث اهل‌بيت عليهم السلام در كوفه سبب شد ميراث باارزشي از احاديث ثبت و ضبط شود و از كوفه به مراكز و نقاط ديگر شيعي انتشار يابد. اهميت انتقال احاديث كوفيان به نقاط ديگر و تأثير آن بر گسترش و پيشرفت تشيع سبب شده است در منابع حديثي و تراجم‌نگاري، از برخي محدثان به عنوان نخستين كساني ياد شود كه حديث كوفيان را منتقل كرده‌اند. براي نمونه، اصحاب اماميه «ابراهيم‌بن هاشم» را نخستين كسي دانسته‌اند كه احاديث كوفيان را در قم منتشر كرد. اما با بررسي دقيق منابع، به نظر مي‌رسد نمي‌توان وي را نخستين انتشاردهندة احاديث كوفيان در قم دانست و پيش از او افراد ديگري اين احاديث را به قم منتقل و آن را انتشار داده بودند. اين نوشته با بررسي شواهد تاريخي و حديثي، تأملي بر اين نقل مشهور اصحاب اماميه دربارة ابراهيم‌بن هاشم دارد.

كليدواژه‌ها: ابراهيم‌بن هاشم، كوفه، قم، اهواز، حسين‌بن سعيد، احمد‌بن محمد‌بن عيسي، محمد‌بن خالد برقي.