بازشناسيِ انتقادي چند گزارش شيخ صدوق دربارة واقعة عاشورا

سال سيزدهم، شماره اول، پياپي 40، بهار و تابستان 1395

محسن رنجبر / استاديار مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره ranjbar@qabas.net

دريافت: 29/01/1395 ـ پذيرش: 18/06/1395

چكيده

در ميان گزارش‌هاي مورخان و محدثان اخبار عاشورا، گزارش‌هاي شيخ صدوق از اين واقعه از آن‌رو شايان مطالعه و بررسي است که عمدة گزارش برجاي‌مانده از مقتل وي، مبتني بر اخبار امامان معصوم عليه السلام، به‌ويژه امام صادق عليه السلام ، است. پژوهش حاضر پس از ارائة شرح کوتاهي از زندگي و شخصيت علميِ شيخ صدوق، به نقد و واکاويِ سندي و محتوايي خبري طولاني از امام صادق عليه السلام در بارة واقعة عاشورا از ابتدا تا فرجام آن، مي‌پردازد. شيخ صدوق اين روايت را در مجلس سي‌ام کتاب «الامالي» خود از محمدبن عمر بغدادي و او از کتاب ابوسعيد حسن‌بن عثمان‌بن زياد تُسْتَري نقل کرده است. نتيجة بررسيِ سند اين روايت حاکي از آن است که حسن‌بن عثمان‌بن زياد تستري ـ که اين خبر از کتاب او نقل گرديده - نزد انديشمندان شيعه توثيق نشده و در منابع رجاليِ اهل‌سنت، به جعل حديث و نسبت دادن احاديث ديگران به خود، متهم است. بررسيِ محتواييِ اين خبر،‌ اشکالات و کاستي‌هايي را مي‌نماياند که انتساب اين روايت را به امام صادق عليه السلام  ، دشوار مي‌سازد. افزون بر اين، برخي از اخبار  ديگر دربارة اين واقعه نيز که در مجالس ديگر کتاب مزبور آمده، نقد و بررسي شده است.

کليدواژه‌ها: شيخ صدوق، مقتل الحسين عليه السلام  ، الامالي، امام حسين عليه السلام  ، قيام عاشورا.