بررسي معاهدات نبوي با تكيه بر دو اصل «دوسويه بودن تعاملات» و «عدم تحميل دين»

سال سيزدهم، شماره دوم، پياپي 41، پاييز و زمستان 13953

مهديه پاکروان / دانشجوي دكتري تاريخ اسلام دانشگاه الزهرا عليه السلام pakravan.vela@gmail.com

زهرا سالاريان / کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامي دانشگاه قم                          zahrasalarian.s@gmail.com

يحيي صباغچي / استاديار گروه معارف اسلامي دانشگاه صنعتي شريف                  ysabbaghchi@gmail.com

دريافت: 13/07/1395ـ پذيرش: 10/12/1395

چکيده

جامعۀ عرب متشکل از تعداد زيادي گروه‌هاي مستقل سياسي و اجتماعي بود که بر پايۀ نظام قبيله‌اي زندگي مي‌کردند. به مقتضاي زندگي قبيله‌اي، نظام هم‌پيماني در ميان آنان رواج فراوان داشت و از عوامل قوت قبايل به‌شمار مي‌آمد. پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم در دعوت فراگير خود، از ظرفيت‌هاي مطلوب و مؤثر جامعه استفاده مي‌کردند. مکتوبات برجاي‌مانده دربارة عهد نبوي بيانگر حسنِ تعاملات ايشان با قبايل گوناگون است. با بررسي اين قراردادها و شرايط تحقق آنها، مي‌توان شاخص‌هاي متعددي را به دست آورد. در اين نوشتار، دو اصل محوري موضوع تحقيق قرار گرفته است: اين قراردادها بر اساس تعاملي متقابل منعقد شده‌اند؛ و طرف مقابل آنها نيز فقط مسلمانان نبوده‌اند. با محور قرار دادن اين دو ويژگي، برخي معاهداتي بررسي مي‌شوند که کمتر بدان‌ها توجه شده است. حاصل اين بررسي نشان مي‌دهد که اصولي عدالت‌بنيان و منشي مبتني بر عدم تحميل دين در روابط پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم با ديگران حاکم بوده است. گفتني است كه در درازمدت جامعه مبتني بر اخوت ديني، جايگزين نظامي قبيلگي شد و امت اسلامي به وجود آمد.

کليدواژه‌ها: پيمان‌هاي پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم، معاهدات پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم، نامه‌هاي سياسي پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم، همزيستي مسالمت‌آميز، دين، مدينه، قبايل عرب.