ارزيابي يافته‌هاي سفرنامه‌نويسان خارجي از وضعيت شيعيان ايران عصر قاجار (مطالعة موردي: اوژن اوبن و مادام كارلا سرنا)

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال چهاردهم، شماره اول، پياپي 42، بهار و تابستان 1396

مريم سعيديان جزي / استاديار دانشگاه اصفهان                                                       msaeedyan@ltr.ui.ac.ir

پروين حقي / دانشجوي کارشناسي ارشد تاريخ تشيع دانشگاه اصفهان                            parvinhaqqi@gmail.com

دريافت: 14/11/95 ـ پذيرش: 17/3/96

چکيده

سفرنامه‌ها نتيجة مشاهدات و ارزيابي عيني نويسندگان آنهاست. بدين‌روي، از منابع مهم شناخت هويت و فرهنگ يک جامعه در دوره‌هاي گوناگون تاريخي از ديدگاه غيرايراني‌ها و ارزيابي آنها در اين خصوص به‌شمار مي‌رود. در اين ميان، سفرنامه‌هايي که توسط اروپاييان در قرون اخير نوشته شده، هم به خاطر طرح موضوع و تفسير و تحليل و هم ارزيابي و مقايسة آنها از اهميت بسزايي برخوردار است. آثار اين گروه به ‌طور مستقل و مفصل به هويت شيعي نپرداخته، اما به‌ واسطة قرار گرفتن در حوزة مطالعات استشراق و دقت اين افراد در برخي عقايد و آداب شيعيان و ارائة نظر دربارة برخي مسائل و توجه برخي از مستشرقان معاصر و نويسندگان داخلي به آنها، شايسته توجه وارزيابي است. ازجمله موضوعات مطمح نظر اين گروه، بيان باورها و عقايد شيعيان در خصوص آموزه‌هاي ديني و پيشوايان خود، توصيف رفتارها و مناسک ديني ايرانيان شيعي، توجه به مزارات و روحانيت و ارزيابي مسائل آنهاست. در اين مقاله، آثار دو تن از سياحان اروپايي (مادام کارلاسرنا و اوژن اوبن)، که در دوران قاجار به ايران آمدند بررسي شده و در نهايت اين نتيجه به دست آمده است كه اين دو غالباً نگاهي صرفاً روايت‌گرانه و مبتني بر مشاهدات ناقص خود از آداب و مناسک ايرانيان شيعي داشته‌اند و همين موجب شده تا از يك‌سو، آنها را حمل بر مذهب تشيع كنند، و از سوي ديگر، در شرح برخي از اصول اعتقادي شيعيان دچار خطا شوند. روش تحقيق «مطالعه تاريخي و انتقادي» است که با استفاده از آثار اين دو و منابع اسلامي انجام ‌گرفته است.

كليدواژه‌ها: شيعيان ايران، سفرنامه‌نويسان خارجي، عصر قاجار، اوژن اوبن، کارلاسرنا، شيعيان ايران در عصر قاجار.