كاركرد اجتماعي روحانيتِ شيعه در دورة قاجار براساس سفرنامه‌هاي اروپاييان

* مهرداد ديوسالار / دکتراي تاريخ و تمدن ملل اسلامي دانشگاه بين‌المللي امام خميني ره قزوين
    Mehrdad.divsalar1364@gmail.com 
سيدرضي قادري / دکتراي فلسفه اخلاق دانشگاه باقرالعلوم عليه السلام    Ghaderi1@chmail.ir
محمدحسين فرجيهاي قزويني / استاديار گروه تاريخ و تمدن ملل اسلامي دانشگاه بين‌المللي امام خميني ره قزوين
    mhfarajiha36@gmail.com 
دريافت: 27/1/98ـ پذيرش: 21/5/98
چکيده
در اين تحقيق با بررسي سفرنامه‌هاي سياحان در دورة قاجاريه، به کارکردهاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي روحانيت شيعه در اين دوره پرداخته مي‌شود. اهميت اين تحقيق به‌سبب مردمي شدن نهاد روحانيت شيعه در دورة قاجار در مقايسه با دوره‌هاي پيشين است؛ چراکه در دورة صفويه، روحانيت شيعه نهادي مرتبط با حکومت بود و نيز در دورة نادري و زنديه نقش مشروعيت‌بخشي به حکومت‌ها را داشتند. مسئلة اصلي اين تحقيق، نوع نگرش سياحان به کارکرد روحانيت شيعه است. نگرش آنها به روحانيت شيعه ازاين‌رو داراي اهميت است که سياحان تلاش‌هاي مردم‌شناسانه و گزارش‌هاي جزئي از ارتباطات اجتماعي دوره‌ها و نواحي مختلف ايران در زمان قاجار داشته‌اند. نتايج به‌دست‌آمده از اين تحقيق، از ارتباط تنگاتنگ روحانيت شيعه با فرهنگ، آموزش و سياست از طريق مکتب‌خانه‌ها، مساجد و رتق‌و‌فتق امور روزانه مردم حکايت دارد. افزون‌براين، در برخي موارد ازآنجاکه فرهنگ سياحان با فرهنگ ايراني ـ اسلامي متفاوت بود يا منافعشان به واسطة روحانيت شيعه تهديد مي‌شد، گزارش‌هاي جانبدارانه در سفرنامه‌هايشان ديده مي‌شود.
كليدواژه‌ها: قاجار، روحانيت شيعه، تشيع، سفرنامه‌نويسان اروپايي، کارکرد اجتماعي روحانيت شيعه.