تشيع در عصر سلجوقي؛ تهديدهاي فرارو و عوامل تداوم

سال هفدهم، شماره اول، پياپي 48، بهار و تابستان 1399

حسن حسين‌زاده شانه‌چي / استاديار دانشگاه آزاد اسلامي واحد دهاقان    shanechi_1385@yahoo.com
دريافت: 18/12/98ـ پذيرش: 30/05/99
چکيده
يکي از دوره‌هاي مهم و حساس تاريخ شيعه، عصر سلجوقي است که به‌سبب تغيير حاکميت و جايگزين شدن دولت سني‌مذهب به جاي دولت شيعي آل‌بويه، وضعيت شيعيان دگرگون شد. تصور مي‌شود با روي کار آمدن سلجوقيان ـ که پايبندي عميقي به مذهب اهل‌سنت و خلافت عباسي داشتند ـ مي‌بايست عرصه براي فعاليت شيعيان تنگ و آنان به حاشيه رانده شده باشند؛ اما برخلاف اين تصور، در عصر سلجوقي بخصوص در نيمة دوم آن، مراکز شيعه‌نشين توسعه يافتند و نهادهاي علمي و آموزشي و به‌تبع آنها فعاليت‌هاي علمي و پژوهشي، نه‌تنها دچار خلل و نقص نشدند، بلکه با عملکردي چشمگير به کار خود ادامه دادند. در اين مقاله به اين مسئله پرداخته مي‌شود که علل حفظ و تداوم تشيع و فعاليت‌هاي آن در اين دوره چه بوده است؟ به نظر مي‌رسد که عوامل اصلي در تداوم تشيع، اهتمام به توسعة علمي و آموزشي، پايبندي به اصول، توأم با رعايت اعتدال و تقيه، و حضور در مناصب اجرايي و سياسي بوده است که در نتيجه با از ميان رفتن دولت مقتدر شيعه‌مذهب آل‌بويه، خللي در جامعۀ شيعه و رهبري علمي آن پديد نيامده است.
کليد‌واژه‌ها: سلجوقيان، تشيع، عالمان شيعه، مدارس و حوزه‌هاي علميه، عوامل ماندگاري.
 

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
48
شماره صفحه: 
5