Tarikh Islam

مفهوم عقلانیت، مفهومی معرفت‌شناختی است که چگونگی تعریف آن در مکاتب سیاسی مختلف، اثرات قابل توجهی در نظام کلان اندیشه سیاسی آن مکتب دارد. در سنت اسلامی عقلانیت به دو حیطه عقل عملی و عقل نظری تقسیم می‌شود. این پژوهش در تلاش است با استفاده از آیات قرآن و داده‌های تاریخی، الگوی عقلانیت سیاسی عملی در سیره حکومتی رسول خدا (ص) را بررسی کند. این پژوهش از روش متن محور-تاریخ محور استفاده می‌کند، به این نحو که آیات قرآن را محور اصلی مطالعه در نظر گرفته و از داده‌های تاریخی به عنوان مهم‌ترین ابزار استخراج الگوی عقلانیت از این آیات استفاده می‌کند. یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که مهم‌ترین مؤلفه‌های عقل عملی سیاسی در سیره حکومتی رسول خدا (ص) عبارت است از: توجه همزمان به اسباب غیر مادی و مادی قدرت، اولویت نفوذ معنوی و فرهنگی، رعایت اصل تدریج در تبلیغ، دولت سازی، تأمین نیازهای اقتصادی، حفظ وحدت میان مسلمین، پایبندی به تعهدات، در نظر گرفتن شرایط محیطی و اقتضائات اجتماعی، مشورت با صاحبان امر و توجه به نقش مردم و پایبندی به اصول اخلاقی در سیاست ورزی و اقدامات نظامی.