Among the historians and traditionists’ accounts of the event of Ashura, the account of Sheikh Saduq is worth considering because the main part of his accounts of Maqtal are based on the traditions of the infallible Imams, especially Imam Sadiq (AS). After providing a short overview of the scientific life of Sheikh Saduq, the present study reviews and comments on the chain of transmission and content of a long account ascribed to Imam Sadiq concerning Ashura event from beginning to end. Sheikh Saduq narrates this tradition in the thirtieth session of his book "Al- Amali" from Muhammad ibn Omar Baghdadi who quoted it from the book of Abu sa’eed Hasan ibn Osman Ibn Ziyad Tostari. The study of the chain of transmission of this tradition indicates that Shia scholars do not authorize Hasan ibn Osman Ibn Ziyad Tostari from whose book this tradition is quoted . In addition, Sunni authorities accuse him of hadith- forging and ascribing to himself the traditions related by others. However, an analysis of the content of this tradition reveals that this tradition contains some flaws and shortcomings, therefore, it is difficult to ascribe it to Imam Sadiq (AS).This paper also reviews and comments on some other traditions about this event mentioned in the above book.
Title :بازشناسیِ انتقادی چند گزارش شیخ صدوق دربارهی واقعهی عاشورا
Abstract:
در میان گزارش های مورخان و محدثان اخبار عاشورا، گزارش های شیخ صدوق از این واقعه از آن رو شایان مطالعه و بررسی است که عمدهی گزارش برجای مانده از مقتل وی، مبتنی بر اخبار امامان معصوم علیه السلام، به ویژه امام صادق علیه السلام ، است. پژوهش حاضر پس از ارائهی شرح کوتاهی از زندگی و شخصیت علمیِ شیخ صدوق، به نقد و واکاویِ سندی و محتوایی خبری طولانی از امام صادق علیه السلام در بارهی واقعهی عاشورا از ابتدا تا فرجام آن، می پردازد. شیخ صدوق این روایت را در مجلس سی ام کتاب «الامالی» خود از محمدبن عمر بغدادی و او از کتاب ابوسعید حسن بن عثمان بن زیاد تُسْتَری نقل کرده است. نتیجهی بررسیِ سند این روایت حاکی از آن است که حسن بن عثمان بن زیاد تستری ـ که این خبر از کتاب او نقل گردیده - نزد اندیشمندان شیعه توثیق نشده و در منابع رجالیِ اهل سنت، به جعل حدیث و نسبت دادن احادیث دیگران به خود، متهم است. بررسیِ محتواییِ این خبر، اشکالات و کاستی هایی را می نمایاند که انتساب این روایت را به امام صادق علیه السلام ، دشوار می سازد. افزون بر این، برخی از اخبار دیگر دربارهی این واقعه نیز که در مجالس دیگر کتاب مزبور آمده، نقد و بررسی شده است.
حلبي، برهان الدين، 1407ق، الکشف الحثيث عمن رمي بوضع الحديث، تحقيق و تعليق صبحي السامرائي، بيروت، عالم الکتب و مکتبة النهضة العربية.
حلي، حسنبن يوسف، 1417ق، خلاصة الاقوال في معرفة الرجال، تحقيق جواد قيومي، قم، الفقاهة.
حموي، ياقوتبن عبدالله، 1399ق، معجم البلدان، بيروت، دارإحياء التراث العربي.
خطيب بغدادي، احمدبن علي، 1417ق، تاريخ بغداد، دراسة و تحقيق عبدالقادر عطا، بيروت، دارالکتب العلمية.
خوارزمي، موفقبن احمدبن محمد، 1418ق، مقتل الحسين، تحقيق محمد سماوي، قم، دارانوارالهدي.
دينوري، احمدبن داود، 1960م، الاخبار الطوال، تحقيق عبدالمنعم عامر، قاهره، داراحياء الكتب العربية.
ذهبي، محمدبن احمد، 1382ق، ميزان الاعتدال في نقد الرجال، تحقيق عليمحمد بجاوي، بيروت، دارالمعرفة.
ـــــ ، 1407ق، تاريخ الاسلام، تحقيق عمر عبدالسلام تدمري، بيروت، دارالکتاب العربي.
رنجبر، محسن، 1389، «پژوهشي در بارة فرجام و محل دفن سرِ مطهّر امام حسين و سرهاي ديگر شهدا»، تاريخ در آينة پژوهش»، ش 26، ص 79-98.
سبط ابن جوزي، شمسالدين، 1426ق، تذکرة الخواص من الامة بذکر خصائص الائمة، تحقيق حسين تقيزاده، بيجا، مرکز الطباعة و النشر للمجمع العالمي لاهل البيت.