, Volume 19, Issue 2, No 53, Year 2025 , Pages 53-72

    The Role of Banu Harith and Banu Moharib Clans in the Formation and Consolidation of the Succession of the First Caliphs

    Writers:
    ✍️ Ebrahim Rezai / Level Four in Ayatollah Makarem Shirazi's Specialized Training Center for Shia Studies, and the Researcher in Infalible Imams Institute of Higher Education / e.r181359@gmail.com
    Seyed Mohammad / Ph.D. in Islamic History, Baqir al-Olum University, and and the Researcher in Infalible Imams Institute of Higher Education / s.mohammad.soltani@gmail.com
    Abstract: 
    Right after the death of the Messenger of God (PBUH & H.H.), the first model of choosing a caliph without relying on God's decree appeared. Those involved in this event faced many problems and oppositions and to stabilize it, they resorted to the economic, military, political and cultural power of Quraish. Considering the closeness of Banu Moharib and Banu Harith clans, investigating the dimensions of their influence in this event requires separate research. Using a descriptive-analytical method and relying on ancient historical sources of Shia and Sunni traditions, this paper studies the various dimensions of this event. The results show that these two clans had a fighting spirit and high military strength due to their living conditions in the deserts around Mecca. The large population, numerous relative links with the Tayim and 'Adi tribes, the religious closeness and long-standing friendship of some of them with Umar and Abu Bakr, and the lack of strong relations with Banu Hashem provided a suitable background for the military and political role of these two clans. But their economic, scientific and cultural situation was not such that they could play a role in the economic and cultural aspects of the succession issue. They were mainly soldiers and powerful military commanders who indirectly helped the rule of the first caliphs in the economic dimension. The Umayyadism of Uthman's rule and the relative political stability in the first years of this period are due to the role of Banu Harith and Banu Moharib clans. After the murder of Uthman, their political presence was revived again, but this time they stood in front of the ruling trend and provided a lot of help to Muawiya in political and military dimensions.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :نقش‌ بنوحارث و بنومُحارِب در شکل‌‌گیری و تثبیت جانشینی خلفای نخستین
    Abstract: 
    پس از رحلت رسول خدا(ص) نخستین الگوی انتخاب خلیفه بدون تکیه بر نصّ الهی پدیدار شد. دست اندرکاران این حوادث با مشکلات و مخالفت های فراوانی روبه رو بوده و برای تثبیت آن، به قدرت اقتصادی، نظامی، سیاسی و فرهنگی قریش نیاز داشتند. با توجه به قرابت دو بطن بنومُحارِب و بنوحارث، بررسی ابعاد تأثیرگذاری آنان در این حوادث، نیازمند پژوهش جداگانه ای است. نوشتار پیش رو با تکیه بر منابع کهن تاریخی ¬ـ حدیثی شیعه و اهل سنت، و با بهره گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی به دنبال تبیین ابعاد گوناگون این تأثیرات است. نتایج پژوهش نشان می دهد که این دو بطن به سبب شرایط زندگی در بیابان های اطراف مکه از روحیه جنگاوری و توان نظامی بالایی برخوردار بودند. جمعیت زیاد، پیوندهای نسبی متعدد با قبایل تَیم و عَدی، نزدیکی عقیدتی و دوستی دیرینه برخی از آنان با عمر و ابوبکر، و فقدان روابط مستحکم با بنی هاشم، زمینه مناسبی برای نقش آفرینی نظامی و سیاسی این دو بطن فراهم آورد. اما وضعیت اقتصادی، علمی و فرهنگی آنان به گونه ای نبود که در ابعاد اقتصادی و فرهنگیِ مسئله جانشینی، ایفای نقش داشته باشند. آنان عمدتاً سربازان و فرماندهان نظامی قدرتمندی بودند که غیرمستقیم در بعد اقتصادی به حاکمیت خلفای نخستین کمک می کردند. اموی گرایی حکومت عثمان و ثبات سیاسی نسبی در سال های نخستِ این دوره، از نقش آفرینی بنوحارث و بنومُحارِب کاست. پس از قتل عثمان، حضور سیاسی آنان دوباره احیا شد، اما این بار آنان در مقابل جریان حاکم قرار گرفتند و در ابعاد سیاسی و نظامی، کمک فراوانی به معاویه کردند.
    References: 
    • ابن ابى‏الحديد، عبدالحميد‌‌بن هبة‏الله‏، شرح نهج البلاغه، تحقيق محمد ابوالفضل ابراهيم، ط. الثانیه، بيروت، دار احياء الكتب العربيه، 1385ق.
    • ابن ابي‌شيبه، عبدالله‌‌بن محمد، المصنف في الأحاديث و الآثار، تحقیق سعيد اللحام، بیروت، دارالفکر، 1409ق.
    • ابن‌اثير، علي‌‌بن ابي‏الكرم، اسدالغابة في معرفة الصحابة، بیروت، دارالکتاب العربي، بي‌تا.
    • ‌ابن‌اعثم كوفي، احمد‌‌بن، الفتوح، بيروت، دارالکتب العلميه، 1406ق.
    • ابن‌جوزي، عبدالرحمن‌‌بن علي، المنتظم، تحقيق سهيل زکار، بيروت، دارالفکر، 1415ق.
    • ابن‌حبان، ابوحاتم محمدبن حبان، الثقات، حيدرآباد الدكن ـ الهند، مؤسسة الكتب الثقافيه، 1393ق.
    • ابن‌حجر عسقلاني، احمد‌‌بن علي، الإصابة في تمييز الصحابه، تحقيق احمد عبدالموجود و علي‌محمد معوض، ط. الرابع، بيروت، دارالکتب العلميه، 2010م.
    • ابن‌خلدون، عبدالرحمن‌بن محمد، تاريخ ابن‌خلدون، ط. الرابع، بیروت، دار احياء التراث العربي، بي‌تا.
    • ابن‌سعد، محمدبن، الطبقات الكبري،‏ بيروت، دار صادر، بي‌تا.
    • ابن‌شهرآشوب، محمد‌بن علي، مناقب آل أبي‌طالب، قم، علامه، بي‌تا.
    • ابن‌صباغ مالکی، علي‌‌بن محمد، الفصول المهمة في معرفة الأئمه، تحقيق سامي الغريري، قم، دارالحديث، 1422ق.
    • ابن‌عبدالبر، يوسف‌‌بن عبدالله، الاستيعاب في معرفة الأصحاب، تحقيق و تعليق علي‌محمد معوض و شيخ عادل احمد عبدالموجود، بيروت، دارالكتب العلميه، 1415ق.
    • ابن‌عساکر، علي‌‌بن حسن، تاريخ دمشق الکبير، تحقيق علي عاشور الجنوبي، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1421ق.
    • ابن‌کثير، اسماعيل‌‌بن عمر، البداية و النهايه، تحقيق احمد ابوملحم و ديگران، ط. الخامسه، بيروت، دارالکتب العلميه، 1409ق.
    • ابوعبید، قاسم‌بن سلام، النسب، تحقیق درع، مریم محمد خیر، بیروت، دارالفکر، بي‌تا.
    • امين عاملي، سيدمحسن، اعيان الشيعه، تحقیق حسن الامين، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، بي‌تا.
    • بغدادي، محمد‌بن حبيب، المحبر، بی‌جا، مطبعة الدائرة، 1361ق.
    • بلاذري، احمد‌‌بن يحيى، انساب الأشراف، تحقيق سهيل زكار و رياض زركلي، بيروت، دارالفكر، 1417ق.
    • ـــــ ، فتوح البلدان، تحقیق صلاح‌الدين المنجد، قاهره، مکتبة النهضة المصريه، 1956.
    • پيرمراديان، مصطفي و مهدي عزتي، «ساکنان مکه (تأملي بر چگونگي ساکنان مکه و ميزان جمعيت قريش در آستانه ظهور اسلام)»، تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامي، 1393، سال پنجم، ش 14، ص 111-136.
    • ثقفي، ابراهيم‌‌بن محمد، الغارات، تحقیق سيدجلال‌الدين حسيني ارموي، بي‌جا، بي‌تا.
    • حاكم نيشابوري، ‏محمد‌بن عبدالله، المستدرك علي الصحيحين، تحقيق مصطفي عبدالقادر عطا، ط. الثانیه، بيروت، دارالكتب العلميه، 1422ق.
    • حموي، ياقوت‌بن عبدالله، معجم البلدان، بیروت، دار احياء التراث العربي، 1399ق.
    • خليفة‌‌بن خياط، تاريخ خليفة‌‌بن خياط، تحقیق مصطفي نجيب فواز، بيروت، دارالکتب العلميه، 1415ق.
    • دينوري، احمد‌بن داود، الأخبار الطوال، تحقيق عصام محمد الحاج علي، ط. الثانیه، بيروت، دارالکتب العلميه، 2012.
    • ذهبي، محمدبن احمد، العبر في خبر من غبر، تحقیق ابوهاجر محمد السعيد‌بن بسيوني زغلول، بیروت، دارالکتب العلميه، بي‌تا.
    • ـــــ ، سير أعلام النبلاء، تحقیق شعيب الأرنؤوط، ط. الحادیة عشر، بيروت، مؤسسة الرساله، 1417ق.
    • زرکلي، خيرالدين، الأعلام، ط. الخامسه، بیروت، دارالعلم للملايين، 1980.
    • سليم‌‌بن قيس الهلالي، کتاب سليم‌‌بن قيس، تحقيق محمدباقر انصاري، چ پنجم، قم، دليل ما، 1428ق.
    • سمعاني شافعي، عبدالکريم‌‌بن محمد، الأنساب، تعليق عبدالله عمر البارودي، بیروت، دارالجنان للطباعة و النشر و التوزيع، 1408ق.
    • سيوطي، جلال‌الدين، تاريخ الخلفاء، تحقيق لجنة من الأدباء، عباس احمد الباز، مكة المكرمه، دارالتعاون، بي‌تا.
    • صدوق، محمد‌بن علي، الخصال، تحقيق علي‌اکبر غفاري، قم، مؤسسة النشر الاسلامي، 1403ق.
    • طبراني، سليمان‌‌بن احمد، المعجم الکبير، تحقیق حمدي عبدالمجيد، ط. الثانیه، بیروت، دار احياء التراث العربي، بي‌تا.
    • طبرسي، احمد‌بن علي، الاحتجاج، تعليقات سيدمحمدباقر خرسان، نجف، النعمان، 1386ق.
    • طبري، محمد‌‌بن جرير، تاريخ الأمم و الملوك (تاريخ طبري)، ط. الثانیه، بيروت، دارالكتب العلميه، 1408ق.
    • عزیزی، نبی‌الله و محمدرضا جباری، «معیارشناسی نظام کارگزاری خلفای سه‌گانه»، تاریخ اسلام در آیینه پژوهش، 1398، سال شانزدهم، ش 1، ص 83-88.
    • قرشي مصري، ابوالقاسم عبدالرحمن‌‌بن عبدالله عبدالحكم، فتوح مصر و أخبارها، تحقيق محمد الحجيري، بیروت، دارالفکر، 1416ق.
    • قرطبي، محمد‌بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تحقيق احمد عبدالعليم البردوني، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1405ق.
    • قمي، علي‌‌بن ابراهيم، تفسير القمي، تحقيق، تصحيح، تعليق و تقديم سيدطيب موسوي جزائري، چ سوم، قم، مؤسسة دارالكتاب للطباعة والنشر، 1404ق.
    • کردي، رضا، «بررسي مقايسه‌اي نقش دو تيره بني فِهْر در تحولات صدر اسلام (با تکيه بر عملکرد صحابيان آنها)»، تاريخ و تمدن اسلامي، 1393، ش 19، ص 3ـ30.
    • کليني، محمد‌بن يعقوب، الکافي، تحقیق علي‌اکبر غفاري، چ پنجم، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1363ق.
    • كحاله، عمررضا، معجم قبائل العرب، ط. الثانیه، بیروت، دارالعلم للملايين، 1388ق.
    • كوراني، علي، صراع قريش مع النبي، قم، دارالمهدي، ۱۴۲۷ق.
    • مونس، حسين، تاريخ قريش، ترجمة عليرضا شيخي، مشهد، بنياد پژوهش‌هاي اسلامي آستان قدس رضوي، 1395.
    • نوبختي، حسن‌بن موسى، فرق الشيعه، بيروت، دارالأضواء، 1404ق.
    • وات، مونتگمري، محمد في مکه، ترجمة عبدالرحمن الشيخ حسين عيسي، مصر، الهیئة المصريه العامه للکتاب، 2002.
    • واقدي، محمد‌بن عمر، المغازي، تحقیق مارسدن جونس، چ سوم، بیروت، دانش اسلامي، 1405ق.
    • هيثمي، علي‌بن ابي‏بكر، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بيروت، دارالكتب العلميه، 1408ق.
    • يعقوبى، احمد‌بن ابي‏يعقوب، تاريخ اليعقوبي، بيروت، دارصادر، بي‌‍‌تا.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Rezai, Ebrahim, , Seyed Mohammad.(2025) The Role of Banu Harith and Banu Moharib Clans in the Formation and Consolidation of the Succession of the First Caliphs . , 19(2), 53-72

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Ebrahim Rezai; Seyed Mohammad ."The Role of Banu Harith and Banu Moharib Clans in the Formation and Consolidation of the Succession of the First Caliphs ". , 19, 2, 2025, 53-72

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Rezai, E, , S.(2025) 'The Role of Banu Harith and Banu Moharib Clans in the Formation and Consolidation of the Succession of the First Caliphs ', , 19(2), pp. 53-72

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Rezai, E, , S. The Role of Banu Harith and Banu Moharib Clans in the Formation and Consolidation of the Succession of the First Caliphs . , 2025; 19(2): 53-72