This paper studies the social function of the Shiite Clericalism in the Qajar period based on European travelogues. The popular position of the Shiite Clericalism in the Qajar period compared to previous periods is one of the reasons for the importance of this research. Because during the Safavid period, the government had a close relationship with the Shiite Clericalism, as in Naderi and Zand dynasty period, they played a role in legitimizing governments. The main issue of this research is the type of tourists’ attitude towards the function of the Shiite Clericalism, since the tourists have had detailed reports on the social relations of different periods and regions of Iran during the Qajar period. The results of this study show that the Shiite Clericalism had a close relationship with the cultural, educational and political situation through (kataatiib) schools, mosques, and people’s daily affairs. Of course, due to the cultural differences between the tourists and the Iranian-Islamic culture, or because, their interests were threatened by the Shiite Clericalism, biased reports can be seen in their travelogues.
Title :کارکرد اجتماعی روحانیتِ شیعه در دورهی قاجار براساس سفرنامههای اروپاییان
Abstract:
در این تحقیق با بررسی سفرنامه های سیاحان در دورهی قاجاریه، به کارکردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی روحانیت شیعه در این دوره پرداخته می شود. اهمیت این تحقیق به سبب مردمی شدن نهاد روحانیت شیعه در دورهی قاجار در مقایسه با دوره های پیشین است؛ چراکه در دورهی صفویه، روحانیت شیعه نهادی مرتبط با حکومت بود و نیز در دورهی نادری و زندیه نقش مشروعیت بخشی به حکومت ها را داشتند. مسئلهی اصلی این تحقیق، نوع نگرش سیاحان به کارکرد روحانیت شیعه است. نگرش آنها به روحانیت شیعه ازاین رو دارای اهمیت است که سیاحان تلاش های مردم شناسانه و گزارش های جزئی از ارتباطات اجتماعی دوره ها و نواحی مختلف ایران در زمان قاجار داشته اند. نتایج به دست آمده از این تحقیق، از ارتباط تنگاتنگ روحانیت شیعه با فرهنگ، آموزش و سیاست از طریق مکتب خانه ها، مساجد و رتق و فتق امور روزانه مردم حکایت دارد. افزون براین، در برخی موارد ازآنجاکه فرهنگ سیاحان با فرهنگ ایرانی ـ اسلامی متفاوت بود یا منافعشان به واسطهی روحانیت شیعه تهدید می شد، گزارش های جانبدارانه در سفرنامه هایشان دیده می شود.
براون، ادوارد، یک سال در میان ایرانیان، ترجمة ذبیحالله منصوری، تهران، کانون معرف، 1361.
برجیس، ادوارد و چارلز برجیس، نامههایی از ایران 1828ـ1855، گردآوری و ویراسته بنجامین شوارتز، ترجمة حسین اصغرنژاد و معصومه جمشیدی، تهران، فرزانروز، 1389.
بروگشن، هنریش، در سرزمین آفتاب، ترجمة محمدحسين کردبچه، تهران، اطلاعات، 1372.
پاتینجر، هنری، سفرنامه پاتینجر (مسافرت سند و بلوچستان)، ترجمة شاپور گودرزی، تهران، کتابفروشی دهخدا، 1348.
پولاک، ادوارد یاکوپ، ایران و ایرانیان، ترجمة کیکاووس جهانداری، تهران، خوارزمی، 1361.
جکسن، آبراهام ویلیامز، سفرنامه، ایران در گذشته و حال، ترجمة منوچهر امیری و فریدون بدرهای، تهران، خوارزمی، 1357.
جونز، هاردفور، روزنامة سفر خاطرات هیأت اعزامی انگلستان به ایران، ترجمه مانی صالحی علامه، تهران، ثالث، 1386.
دروویل، گاسپار، سفري در ایران، ترجمة منوچهر اعتماد مقدم، تهران، شباویز، 1370.
کرزن، جرج ناتالین، ایران و قضیه ایران، ترجمة غلامعلی وحید مازندرانی، تهران، علمی و فرهنگی، 1373.
گاردان، آلفرد دو، مأموریت ژنرال گاردان در ایران، ترجمة عباس اقبال، تهران، اداره شورای نظام، 1310.
لایارد، هنری، سفرنامه لیارد: نبرد محمدتقی خان بختیاری با حکومت قاجاریه، ترجمة سردار اسعد بختیاری، تهران، چاپ سنگی، 1327.
مامونتوف، ن. پ، حکومت تزار و محمدعلی میرزا، ترجمة شرفالدین قهرمانی، تهران، سپهر، 1344.
ملکونوف، گریگوری و عبدالصمد میرزا سالور عزالدوله، سفرنامه ایران و روسیه (نواحی شمال ایران)، به کوشش محمد گلبن و فرامرز طالبی، تهران، دنیای کتاب، 1363.
ویشار، جان، بیست سال در ایران، ترجمة علی ملکزاده، تهران، علمي و فرهنگي، 1377.
ویلز، چارلز جیمز، ایران در یک قرن پیش، ترجمة غلامحسین فراگوزلو، تهران، اقبال، 1368.
هاردینگ، آرتور، خاطرات سیاسی، ترجمة جواد شیخالاسلامی، تهران، علمی و فرهنگی، 1374.
Divsalar, Mehrdad, Ghaderi, Seyed razi, Farajihai Qazvini , Mohammad hosein. (2026) The Social Function of the Shiite Clericalism in the Qajar Period Based on European Travelogues. , 16(1), 27-40
Mehrdad Divsalar; Seyed razi Ghaderi; Mohammad hosein Farajihai Qazvini ."The Social Function of the Shiite Clericalism in the Qajar Period Based on European Travelogues". , 16, 1, 2026, 27-40
Divsalar, M, Ghaderi, S, Farajihai Qazvini , M.(2026) 'The Social Function of the Shiite Clericalism in the Qajar Period Based on European Travelogues', , 16(1), pp. 27-40
Divsalar, M, Ghaderi, S, Farajihai Qazvini , M. The Social Function of the Shiite Clericalism in the Qajar Period Based on European Travelogues. , 2026; 16(1): 27-40