Tarikh Islam dar Ayene-ye pazhuhesh, Volume 23, Issue 1, No 60, Year 2026, Pages 85-106

    The Governance of the Prophetic State over the Bayt al-Mal*

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Seyed javad Mirzazadeh / Assistant Professor, Department of Economics, Imam Khomeini Educational and Research Institute / mirzazadeh@iki.ac.ir
    Seyyed Mohammad Kazem Rajaei Rameshe / Professor, Department of Economics, Imam Khomeini Educational and Research Institute / rajaii@iki.ac.ir
    Seyyed Mohammad Ali Mousavi / Assistant Professor, Department of Economics, Imam Khomeini Educational and Research Institute / m.a.mousavi@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.24234028.1405.23.1.5.9
    doi 10.22034/tarikh.2026.5002457⏳
    Abstract: 
    Today, in the budgeting process, achieving an appropriate governance model has become a serious concern and issue. The experience of the Prophetic model in the Bayt al-Mal budget and the Prophet’s style of governance points to an advanced and efficient example and method. The findings of this article, conducted using a descriptive-analytical method and historical study, with a new reading of the budgeting system of the Prophetic state, show that—given the political economy context governing the Bayt al-Mal budget—the Prophet created a cultural environment for engaging with the Bayt al-Mal and interacting with the state. By establishing a system of benefit-sharing and enacting anti-monopoly laws, encouraging public participation in management, oversight, and expenditure, properly managing budget stakeholders, supervising and auditing agents and Bayt al-Mal assets, ensuring transparency and honesty in reporting, and practicing moderation in spending, he was able to manage the Bayt al-Mal budget in a governmental-popular, efficient, and effective manner, while reducing its social and economic costs to the lowest possible level.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :حکمرانی دولت نبوی بر بیت‌المال
    Abstract: 
    امروزه در فرایند بودجه‌ریزی، دستیابی به شیوه حکمرانی مطلوب به یک مسئله و دغدغۀ جدی بدل شده است. تجربۀ الگوی نبوی در بودجۀ بیت‌المال و شیوه حکمرانی ایشان حکایت از نمونه و شیوه‌ای مترقی و کارآمد دارد. یافته‌های این مقاله که با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعه تاریخی و با خوانشی نو از نظام بودجه‌ریزی دولت نبوی انجام گرفته است، نشان می‌دهد، با توجه به فضای اقتصاد سیاسی حاکم بر بودجۀ بیت‌المال، رسول خدا(ص) بستر فرهنگی مواجهه با بیت‌المال و تعامل با دولت را ایجاد نمودند و با پایه‌گذاری نظام سهم‌بری و وضع قوانین ضدانحصاری، مشارکت‌طلبی از مردم در مدیریت، نظارت و نحوه هزینه‌کرد، مدیریت صحیح ذی‌نفعان بودجه، نظارت و حسابرسی کارگزاران و اموال بیت‌المال، شفافیت و صداقت در گزارش‌دهی و میانه‌روی در هزینه‌کرد، توانستند بودجه بیت‌المال را با شیوه‌ای دولتی ـ مردمی، شایسته، کارا و اثربخش مدیریت نموده و هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی آن را به کمترین میزان کاهش دهند.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • نهج ‌البلاغه، تصحیح صبحی صالح، قم، مرکز البحوث الاسلامیه، ۱۳۷۴.
    • ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبۀالله، شرح نهج البلاغه، قم، کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی، بی‌تا.
    • ابن شهرآشوب مازندرانى، محمد بن على‌، مناقب آل أبی‌طالب، قم، علامه‌، 1379ق.
    • ابن‌اثیر، على بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر و دار بیروت، 1385ق.
    • ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، الإصابۀ فی تمییز الصحابه، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
    • ابن‌زنجویه، حمید بن مخلد خراسانی، الأموال، بیجا، مرکز الملک فیصل للبحوث والدراسات الإسلامیه، 1406ق.
    • ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر، 1960م.
    • ابن‌شبه، ابوزید، تاریخ المدینه، جده، عام النشر، 1399ق.
    • ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف‌ العقول عن آل‌ الرسول، قم، جامعۀ مدرسین، 1363ق.
    • ابن‌ماجه، محمد بن یزید قزوینی، سنن ابن ماجه، بی‌جا، دار الرسالۀ العالمیه، 1430ق.
    • ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414ق.
    • ابن‌هشام، عبدالملک، السیرۀ النبویۀ، بیروت: دارالمعرفۀ، بی‌تا.
    • ابوعبید، قاسم بن سلاّم، الأموال، بیروت، دارالفکر، بی‌تا.
    • اجتهادی، ابوالقاسم، بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین از آغاز تا پایان دوران اموی، تهران، سروش، 1363.
    • احمدی میانجی، علی، مکاتیب الرسول، قم، دارالحدیث، 1419ق.
    • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، دمشق، دار طوق النجاۀ، 1422ق.
    • بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، قاهره، مکتبۀ النهضۀ المصریه، 1956م.
    • بیهقی، ابوبکر، السنن الکبرى، چ سوم. بیروت، دار الکتب العلمیه، 1424ق.
    • ثقفی ‌کوفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، تحقیق عبدالزهراء حسینی، قم، دار الکتاب الاسلامی‌، 1410ق.
    • حر عاملى، محمد بن ‌حسن، تفصیل وسائل‌ الشیعه إلی تحصیل مسائل ‌الشریعه، قم، مؤسسة آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث، 1416ق.
    • حلبی شافعی، ابوالفرج، السیرۀ الحلبیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، بی‌تا.
    • حلی، حسن بن یوسف، تذکرۀ الفقهاء، قم، مؤسسۀ آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث، 1404ق.
    • حموی، یاقوت، معجم البلدان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1399ق.
    • زبیدی، مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، قم، دار الفکر، بی‌تا.
    • الدجیلی، خوله شاکر، بیت‌المال: پیدایش و تحولات آن، ترجمۀ محمدصادق عارف، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1379.
    • درخشه، جلال و موسوی‌نیا، سیدمهدی، «مؤلفه‌های حکمرانی شایسته در سیرۀ حکومتی پیامبر اسلام(ص)»، 1397، پژوهش‌های علم و دین، ش17، ص1ـ28.
    • صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم، مؤسسۀ النشر الاسلامی، 1363ق.
    • طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، چ دوم. قاهره، مکتبۀ ابن‌تیمیه، 1415ق.
    • طبرسی، علی بن حسن، مشکاۀ الأنوار فی غرر الأخبار، بی‌جا، مکتبۀ الفقیه، بی‌تا.
    • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسۀ الأعلمی للمطبوعات، 1415ق.
    • طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1365ق.
    • عاملی، سیدجعفرمرتضى، الصحیح من سیرة النبی الأعظم، قم، دارالحدیث، 1385.
    • علی، جواد، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت: دارالعلم للملایین، 1968م.
    • عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر (للعیاشی)، تهران، مکتبۀ العلمیۀ الاسلامیه، تهران، 1380ق.
    • فیض کاشانی، ملامحسن، الوافی، اصفهان، مکتبۀ الإمام امیرالمؤمنین علی(ع)، 1406ق.
    • قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب، 1404ق.
    • کرجی، علی، «سیره پیامبر اکرم(ص) در بیت‌المال»، 1380، فرهنگ کوثر، ش49، ص111ـ125.
    • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1363ق.
    • متقی هندی، علی بن حسام‌الدین، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، چ پنجم، بیروت، مؤسسۀ الرسالۀ، 1401ق.
    • مسعودی، على بن حسین، التنبیه و الإشراف، تصحیح عبدالله اسماعیل الصاوی، قاهره، دار الصاوی، بی‌تا.
    • منتظری مقدم، حامد، «شیوه‌های تقسیم بیت‌المال در صدر اسلام»، 1389، معرفت اقتصاد اسلامی، ش 2 (1)، ص 171-137.
    • نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، چ هفتم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1362ق.
    • نورى، حسین بن محمدتقى‏، مستدرک‌الوسائل و مستنبط‌المسائل‏، بیروت: مؤسسۀ آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث، 1408ق.
    • واقدی، محمد بن عمر، المغازی، تحقیق مارسدن جونس، بیروت، دار الأعلمی، 1409ق.
    • ورّام، مسعود بن عیسی، تنبیه الخواطر و نزهۀ النواظر (مجموعه ورّام)، قم، مکتبۀ الفقیه، بی‌تا.
    • هاشمی ‌شاهرودی، سیدمحمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت(ع)، چ دوم، قم، مؤسسۀ دائرۀ‌المعارف فقه اسلامی، 1385ق.
    • هوشیار، فریناز و همکاران، «سیاست مالی و اداری پیامبر اسلام(ص) در مدینه و زمنیه‌های شکل‌گیری بیت‌المال»، 1392، پژوهش‌های علوم انسانی، ش17 (4)، ص 96-83.
    • یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.
    References: 
    • Peters, B. Guy, The Politics of Bureaucracy (An Introduction to Comparative Public Administration).  sixth edition,  London & New York, Routledge, Taylor & Francis Group, 2014.
    • Pidgeon, Colin, Methods of Budgeting، Research Officer, Research and Library Service. Northern Ireland Assembly, 2010.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mirzazadeh, Seyed javad, Rajaei Rameshe, Seyyed Mohammad Kazem, Mousavi, Seyyed Mohammad Ali. (2026) The Governance of the Prophetic State over the Bayt al-Mal* . Tarikh Islam dar Ayene-ye pazhuhesh, 23(1), 85-106 https://doi.org/10.22034/tarikh.2026.5002457.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Seyed javad Mirzazadeh; Seyyed Mohammad Kazem Rajaei Rameshe; Seyyed Mohammad Ali Mousavi."The Governance of the Prophetic State over the Bayt al-Mal* ". Tarikh Islam dar Ayene-ye pazhuhesh, 23, 1, 2026, 85-106

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mirzazadeh, S, Rajaei Rameshe, S, Mousavi, S.(2026) 'The Governance of the Prophetic State over the Bayt al-Mal* ', Tarikh Islam dar Ayene-ye pazhuhesh, 23(1), pp. 85-106

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mirzazadeh, S, Rajaei Rameshe, S, Mousavi, S. The Governance of the Prophetic State over the Bayt al-Mal* . Tarikh Islam dar Ayene-ye pazhuhesh, 2026; 23(1): 85-106