تحلیل تاریخی و نشانهشناسی علل جاهلیتگرایی امویان
نویسندگان:
✍️ علی اکبر عالمیان
/ استادیار گروه تاریخ اسلام مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی جامعۀ المصطفی العالمیه / Najva110@gmail.com
/ استادیار گروه تاریخ اسلام مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی جامعۀ المصطفی العالمیه / Najva110@gmail.comچکیده:
بنیامیه در زمینة بازگشت جاهلیت به جامعۀ اسلامی، نقش فراوانی داشتند. این نوشتار به دنبال پاسخ به این پرسش است که نشانههای بازگشت به جاهلیت در عهد امویان چه بود و عوامل رجعت جاهلی در این دوره چیست؟ یافتههای این پژوهش که به روش تحلیلی و مطالعة کتابخانهای صورت پذیرفته، گویای این نکته است که نشانههای این رجعت جاهلی را میتوان در مؤلفههایی همچون قبیلهگرایی، دنیاگرایی، نگاه ارباب ـ رعیتی به مقولة حکومت، کینهورزی، و ترویج اسرائیلیات توسط بنیامیه دانست. حاکم بودن نوع برداشت امویان از اسلام، مهجوریت اهلبیت(ع) و انزوای آنها و همچنین اهتمام بنیامیه به ثروتاندوزی ازجمله عواملی بود که زمینة رشد افکار جاهلی را فراهم میآورد.
کلمات کلیدی:
Article data in English (انگلیسی)
Title:
A Historical Analysis of the Semiotics and Causes of the Umayyads' Revival of Pre-Islamic Ignorance (Jāhiliyyah)
Abstract:
The Umayyads played a substantial role in the resurgence of pre-Islamic ignorance (Jāhiliyyah) within society. This research seeks to answer the following question: what were the indicators of this return to Jāhiliyyah during the Umayyad period, and what were the causes of this regression? The findings of this study, conducted through an analytical method and library research, indicate that the signs of this return to Jāhiliyyah can be identified in components such as tribalism, materialism, a master-servant perspective on governance, vindictiveness, and the promotion of Isrā'īliyyāt (Judeo-Christian narratives) by the Umayyads. The dominance of the Umayyad interpretation of Islam, the marginalization and isolation of the Ahl al-Bayt (AS), and the Umayyads' preoccupation with wealth accumulation were among the factors that fostered the growth of Jāhilī thoughts.
References:
References:
- نهج البلاغه، ترجمة محمد دشتی، چ پانزدهم، قم، مشهور، 1380.
- ابن ابیالحدید، عبدالحمید بن هبةالله، شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، دار احیاء الکتب العربیه، 1378ق.
- ابن عبد ربه اندلسی، احمد بن محمد، العقد الفرید، تحقیق علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1409ق.
- ابناثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ترجمة محمدحسین روحانی، چ سوم، تهران، اساطیر، 1370.
- ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1412ق.
- ابنحبیب بغدادی، محمد، المحبر، بیروت، دار الآفاق الجدیده، بیتا.
- ابنحزم اندلسی، علی بن احمد، جمهرة انساب العرب، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1418ق.
- ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، ترجمة محمود مهدوی دامغانی، تهران، فرهنگ و اندیشه، 1374.
- ابنقتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، قم، شریف الرضی، 1373.
- ابنکلبی، هشام بن محمد، جمهرة النسب، تحقیق ناجی حسن، بیروت، عالم الکتب، 1407ق.
- ابناعثم کوفی، ابومحمد احمد، کتاب الفتوح، تحقیق على شیرى، بیروت، دارالأضواء، 1411ق.
- ابنمسکویه رازی، احمد بن محمد، تجارب الامم و تعاقب الهمم، تحقیق ابوالقاسم امامی، چ دوم، تهران، سروش، 1379.
- ابنهشام، عبدالملک، سیرت رسول خدا (ترجمة سیرت ابناسحاق از روایت عبدالملک بن هشام)، ترجمة رفیعالدین اسحاق بن محمد همدانی (قاضی ابرقوه)، تهران، مرکز، 1373.
- ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، الاغانی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1420ق.
- ابوالنصر، عمر، تاریخ الحضارة العربیة قبل الاسلام و فی الاموی، بیروت، مکتبة الهاشم، 1948م.
- امین، احمد، فجرالاسلام، بیروت، المکتبة العصریه، 1429ق.
- باقلانی، ابوبکر، الانصاف فیما یجب اعتقاده و لایجوز الجهل به، به کوشش احمد حیدر، بیروت، عالم الکتب، 1407ق.
- بستانی، پطروس، دائرة المعارف بستانی، بیروت، بینا، 1927م.
- بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلى، بیروت، دار الفکر، 1417ق.
- بیهقی، احمد بن حسین، دلائل النبوۀ، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1405ق.
- بیک، هانیه و شهلا بختیاری، غلامرضا ظریفیان، «معیارهای سنجش نسبت جامعه با جاهلیت در نهجالبلاغه»، 1396، تاریخ اسلام و ایران، ش36، ص33-48.
- جعفریان، رسول، تاریخ سیاسی اسلام (تاریخ خلفا)، چ دوم، قم، دلیل ما، 1382.
- چلونگر، محمدعلی، «بازگشت به معیارهای جاهلی؛ تهدید نهضت پیامبر اعظم»، 1385 و 1386، نامة تاریخپژوهان، ش۸ و ۹، ص50-66.
- خضری بک، محمد، الدولة الامویه، بیروت، دار الارقم، بیتا.
- خوارزمی، موفق بن احمد، مقتل الحسین، قم، دار انوارالهدی، 1418ق.
- دینوری، احمد بن داود، اخبار الطوال، ترجمة محمود مهدوی دامغانی، چ چهارم، تهران، نشر نی، 1371.
- ذهبى، محمد حسین، الاسرائیلیات فى التفسیر و الحدیث، چ چهارم، قاهره، مکتبة وهبه، 1411ق.
- ذهبی، محمدحسین، التفسیر و المفسرون، قاهره، دار الکتب الحدیثه، 1381ق.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب الفاظ القرآن، بیروت، دار المعرفه، بیتا.
- زارعان، منصوره، «قومیتگرایی در عصر امویان»، 1393، پژوهشنامة تاریخ اسلام، سال چهارم، ش۱۴، ص75-99.
- سادات، محمدعلی، مکتبها و اصطلاحات سیاسی، تهران، هدی، 1360.
- سلیمانی، جواد، امام حسین(ص) و جاهلیت نو، قم، دفتر نشر معارف، 1382.
- سیدقطب، جاهلیت قرن بیستم، ترجمة صدرالدین بلاغی، تهران، امیرکبیر، 1346.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، چ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1417ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، 1406ق.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ترجمة ابوالقاسم پاینده، چ پنجم، تهران، اساطیر، 1375.
- طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، چ سوم، تهران، کتابفروشی مرتضوى، 1375.
- عبدالمحمدی، حسین، جعفر پاکباز و سیدعلی غضنفری، «تحلیلی بر سیرة پیامبر اعظم(ص) در مواجهه با تعصبهای نابجا»، 1399، سخن تاریخ، ش۳۱، «تحلیلی بر سیرة پیامبر اعظم در مواجهه با تعصبهای نابجا»، 1399، سخن تاریخ، ش۳۱، ص47ـ70.
- علی، جواد، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ط الثانیه، بغداد، جامعۀ بغداد، 1993م.
- فروخ، عمر، تاریخ العرب الادبی، بیروت، دارالعلم للملایین، 1969م.
- مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، ترجمة ابوالقاسم پاینده، چ پنجم، تهران، علمی و فرهنگی، 1374.
- معلوف، لوئیس، المنجد، چ پنجم، قم، بلاغت، 1374.
- مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ترجمه و شرح محمدباقر ساعدی خراسانی، تهران، اسلامیه، 1376.
- مقریزی، تقیالدین احمد بن علی، النزاع و التخاصم فیما بین بنیامیه و بنیهاشم، ترجمة محمدباقر مدرس بستانآبادی، تهران، شرکت چاپ و نشر بینالملل، 1383.
- منقری، نصر بن مزاحم، پیکار صفین، ترجمة پرویز اتابکی، چ دوم، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1370.
- موسوی خمینی، سیدروحالله، صحیفة امام، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1379.
- نویری، احمد، نهایۀ الارب فی فنون الادب، ترجمۀ محمود مهدوی دامغانی، تهران، امیرکبیر، 1364.
- وردانی، صالح، شمشیر و سیاست (مبارزة اسلام نبوی و اسلام اموی)، ترجمة سیدمحمدجواد مهری، قم، بنیاد معارف اسلامی، 1375.
- هروی، قاسم بن سلام، النسب، به کوشش مریم محمد، بیروت، دار الفکر، 1410ق.
- همایی، جلالالدین، شعوبیه، اصفهان، صائب، 1363.
- یعقوب، احمد حسین، نظریة عدالة الصحابة و المرجعیة السیاسیة فی الاسلام (نظریة عدالت صحابه و رهبری سیاسی در اسلام)، ترجمة مسلم صاحبی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1372.
- یعقوبی، احمد بن ابییعقوب، تاریخ یعقوبی، ترجمة محمدابراهیم آیتی، چ نهم، تهران، علمی و فرهنگی، 1382.
شیوه ارجاع به این مقاله:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
عالمیان، علی اکبر. (1404) تحلیل تاریخی و نشانهشناسی علل جاهلیتگرایی امویان. دو فصلنامه تاریخ اسلام در آینه پژوهش، 22(2)، 59-82 https://doi.org/10.22034/tarikh.2025.2021680.
علی اکبر عالمیان."تحلیل تاریخی و نشانهشناسی علل جاهلیتگرایی امویان". دو فصلنامه تاریخ اسلام در آینه پژوهش، 22، 2، 1404، 59-82
عالمیان، علی اکبر.(1404) 'تحلیل تاریخی و نشانهشناسی علل جاهلیتگرایی امویان'، دو فصلنامه تاریخ اسلام در آینه پژوهش، 22(2), pp. 59-82
