، سال بیست و دوم، شماره دوم، پیاپی 59، پاییز و زمستان 1404، صفحات -

    نهاد بیت‌المال در دولت نبوی؛ واقعیت تاریخی یا برداشت متأخّر؟

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ سیدجواد میرزازاده قصابکلایی / استاديار گروه اقتصاد مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) / s.j.m.z.1390@gmail.com
    سیدمحمدکاظم رجائی رامشه / استاد گروه اقتصاد مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) / rajaii@iki.ac.ir
    سیدمحمدعلی موسوی / استاديار گروه اقتصاد مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) / m.a.mousavi@iki.ac.ir
    محمدجواد یاوری سرتختی / استاديار گروه تاريخ دانشگاه باقرالعلوم (ع) / javadyavari@yahoo.com
    dor 20.1001.1.24234028.1404.22.2.4.3
    doi 10.22034/tarikh.2025.5002037
    چکیده: 
    ديدگاه رايجي در ميان سيره‌نگاران و تاريخ‌پژوهان وجود دارد مبني‌بر اينکه بيت‌المال و تشکيلات مالي و اداري آن پس از عصر نبوي و در دوران خلفا شکل گرفته است. اين ديدگاه، پرسشي جدي را مطرح مي‌کند: آيا الزامات حکومتي، مديريتي و مالي، اقتضاي وجود چنين نهادي را در دولت نبوي نداشته‌اند؟ اين پژوهش با روش توصيفي ـ ‌تحليلي و رويکرد تاريخ‌نگاري انتقادي، به بررسي مبدأ تأسيس بيت‌المال در صدر اسلام مي‌پردازد. هدف اصلي، واکاوي شواهد تاريخي دربارة وجود بيت‌المال به‌مثابة سازوکار مالي نظام‌مند با کارکردهاي مشخص در عصر پيامبر اکرم(ص) است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد که اگرچه ادبيات رسمي درخصوص مفهوم «بيت‌المال» در زمان حکومت نبوي شکل نگرفته بود، اما کارکردهاي اصلي اين نهاد به‌صورت غيرمتمرکز وجود داشت. شواهد و گزارش‌هاي تاريخي از وجود خزانه و مکان‌هاي پراکنده و غيرثابت (مانند نگه‌داري اموال در مسجد، نزد کارگزاران محلي، چراگاه‌هاي اختصاصي و موارد مشابه) حکايت دارد. افزون بر اين، وجود نظام کارگزاري مالي شامل جذب، توزيع، حسابرسي و نظارت بر اموال عمومي، ساختاري مالي منسجم را در دولت نبوي اثبات مي‌کند.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    The Institution of the Treasury in the Prophetic State: Historical Reality or Late Conception?
    Abstract: 
    The prevailing view among biography writers and historians that the Treasury and its financial and administrative structures were formed after the Prophetic era and during the caliphate period raises the serious question of whether the governmental, managerial, and financial requirements did not necessitate the existence of such an important institution in the Prophetic government? This study, using a descriptive-analytical method and a critical historiographical approach, examines the origins of the establishment of the Treasury in early Islam. The main goal is to analyze historical evidence surrounding the existence of the Treasury as a systematic financial mechanism with specific functions in the era of the Prophet.9 The findings of this study show that although the literature on the concept of the Treasury did not formally take shape during the Prophetic era, the main functions of this institution existed in a decentralized manner. Historical evidence and reports indicate the existence of treasury and scattered and impermanent locations such as storing property in mosques, with local agents, private pastures, etc., and beyond that, it proves the existence of a financial agency system, attracting, distributing, auditing, and monitoring public property as a coherent financial structure.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    میرزازاده قصابکلایی، سیدجواد، رجائی رامشه، سیدمحمدکاظم، موسوی، سیدمحمدعلی، یاوری سرتختی، محمدجواد.(1404) نهاد بیت‌المال در دولت نبوی؛ واقعیت تاریخی یا برداشت متأخّر؟. ، 22(2)، - https://doi.org/10.22034/tarikh.2025.5002037

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    سیدجواد میرزازاده قصابکلایی؛ سیدمحمدکاظم رجائی رامشه؛ سیدمحمدعلی موسوی؛ محمدجواد یاوری سرتختی."نهاد بیت‌المال در دولت نبوی؛ واقعیت تاریخی یا برداشت متأخّر؟". ، 22، 2، 1404، -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    میرزازاده قصابکلایی، سیدجواد، رجائی رامشه، سیدمحمدکاظم، موسوی، سیدمحمدعلی، یاوری سرتختی، محمدجواد.(1404) 'نهاد بیت‌المال در دولت نبوی؛ واقعیت تاریخی یا برداشت متأخّر؟'، ، 22(2), pp. -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    میرزازاده قصابکلایی، سیدجواد، رجائی رامشه، سیدمحمدکاظم، موسوی، سیدمحمدعلی، یاوری سرتختی، محمدجواد. نهاد بیت‌المال در دولت نبوی؛ واقعیت تاریخی یا برداشت متأخّر؟. ، 22, 1404؛ 22(2): -